Kryzys męskości. Dlaczego mężczyźni dziś się wycofują

O kryzysie męskości mówi się dziś w podcastach, w prasie i przy rodzinnym stole, choć niemal każdy rozumie to hasło po swojemu. Jedni myślą o mężczyznach, którzy stracili dawną pozycję i nie potrafią się z tym pogodzić, inni o chłopcach coraz gorzej radzących sobie w szkole, jeszcze inni o mężach, którzy w domu przestali się w cokolwiek angażować. Na terapii jest to zazwyczaj mężczyzna po czterdziestce, który zgłasza się dopiero wtedy, gdy żona oznajmiła, że dłużej tak nie wytrzyma. Pytany o samopoczucie, odpowiada, że właściwie wszystko jest w porządku, tylko od dawna czuje się bardzo zmęczony. Za tym zmęczeniem kryje się zwykle znacznie więcej, niż on sam gotów jest przyznać.

Czym jest kryzys męskości?

Kryzys męskości to pojęcie publicystyczne, którego próżno szukać w klasyfikacjach chorób. Opisuje stan, w którym dawne wyobrażenia o roli mężczyzny rozminęły się z życiem, jakie mężczyźni dziś prowadzą. Przez pokolenia mężczyzna wiedział, do czego jest potrzebny, ponieważ to na nim spoczywało utrzymanie rodziny, jej bezpieczeństwo i odpowiedzialność za jej los. Odkąd kobiety kształcą się dłużej, dobrze zarabiają i często same utrzymują dom, ta tradycyjna rola przestała być oczywista.

Mężczyźni, którzy przychodzą do nas na terapię, często nie umieją powiedzieć, czego właściwie oczekuje się od nich w domu ani komu są naprawdę potrzebni. Kto nie wie, gdzie jest jego miejsce, zaczyna się z wolna wycofywać. Mówi coraz mniej, zostaje dłużej w pracy, wieczory spędza z telefonem albo przy grach, częściej sięga po alkohol i niepostrzeżenie przestaje spotykać się z kolegami. Rodzina widzi w tym zwykle lenistwo albo obojętność, tymczasem pod spodem najczęściej kryje się wstyd i przekonanie, że cokolwiek by zrobił, i tak zrobi to źle.

Kryzys męskości zaczyna się już w szkole

Różnice między chłopcami a dziewczętami ujawniają się na długo przed dorosłością, a w Polsce są wyraźniejsze niż przeciętnie w Unii Europejskiej. Kobiety stanowią u nas około 58 procent studentów, a w grupie od 25 do 34 lat wyższe wykształcenie ma 54,5 procent kobiet i zaledwie 36,3 procent mężczyzn. Ta różnica przekracza 18 punktów procentowych, podczas gdy średnia unijna wynosi około 11. Polscy mężczyźni również później opuszczają rodzinny dom, przeciętnie w wieku prawie 28 lat, kobiety zaś w wieku niespełna 26 lat.

Wielu z tych mężczyzn to dawni chłopcy, którzy przez całą szkołę słyszeli, że są za głośni, niezorganizowani i mniej pilni od koleżanek, aż w końcu uznali, że wysiłek i tak niczego nie zmieni. W dorosłości te różnice przenoszą się do małżeństwa. W wielu parach to żona ma lepsze wykształcenie i wyższe zarobki, mąż zaś czuje, choć rzadko mówi o tym głośno, że utracił jedyną rolę, do której go przygotowano.

Dlaczego mężczyzna w kryzysie męskości zostaje sam?

Męskie przyjaźnie rodzą się zwykle przy wspólnym działaniu, na boisku, w szkole, na studiach albo w pierwszej pracy. Gdy pojawiają się żona, dzieci i kredyt, okazji do spotkań ubywa, a znajomości powoli wygasają, choć nikt ich świadomie nie zrywa. W Stanach Zjednoczonych, gdzie przyjaźń bada się od dziesięcioleci, odsetek mężczyzn pozbawionych choćby jednego bliskiego przyjaciela wzrósł od 1990 roku pięciokrotnie i sięga dziś 15 procent.

Dla wielu mężczyzn żona staje się więc jedyną osobą, z którą rozmawiają o czymś więcej niż praca i pogoda. Dopóki małżeństwo jest udane, bardzo ich to chroni, ponieważ jakość związku przekłada się na zdrowie, a osoby otoczone bliskimi relacjami żyją wyraźnie dłużej. Kiedy jednak małżeństwo przechodzi kryzys, mężczyzna zostaje bez nikogo, komu mógłby się zwierzyć. Samotność i depresja napędzają się przy tym wzajemnie, co pokazały badania, w których przez kilka lat obserwowano te same osoby. Szerzej piszemy o tym w artykule Samotność młodych mężczyzn.

Depresja, która wygląda jak złość

Męska depresja rzadko przypomina obraz znany z ulotek. Zamiast smutku i płaczu pojawiają się drażliwość, wybuchy gniewu, picie, brawura za kierownicą albo praca ponad siły. Właśnie dlatego męska depresja tak często pozostaje nierozpoznana, zarówno przez rodzinę, jak i przez samych mężczyzn.

Konsekwencje widać w statystykach samobójstw. W 2025 roku w Polsce odebrało sobie życie 4776 osób, z czego 3975, czyli ponad osiem na dziesięć, stanowili mężczyźni. Mężczyźni rzadziej też sięgają po pomoc. Wśród Polaków w wieku od 18 do 44 lat z pomocy psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry korzystało 23 procent mężczyzn i 31 procent kobiet. Wielu z nich uważa prośbę o pomoc za przyznanie się do porażki, a badania pokazują, że właśnie to przekonanie utrudnia im sięgnięcie po pomoc. Tymczasem dbałość o własne zdrowie jest częścią odpowiedzialności za rodzinę, bo żona i dzieci potrzebują męża i ojca, który ma siłę i jest przy nich obecny.

O objawach męskiej depresji piszemy w artykułach 12 objawów depresji u mężczyzn i Depresja z atakami agresji, a o tym, co powstrzymuje mężczyzn przed terapią, w tekście 4 powody, dla których mężczyźni boją się terapii.

Myśli samobójcze wymagają natychmiastowej pomocy. W sytuacji zagrożenia życia należy dzwonić pod numer alarmowy 112. Dorośli w kryzysie psychicznym mogą też dzwonić pod bezpłatny, całodobowy numer 800 70 2222.

Ekrany jako ucieczka od kryzysu męskości

Gry, media społecznościowe i pornografia dają mężczyźnie w kryzysie coś, czego brakuje mu w codziennym życiu, czyli szybkie poczucie sukcesu i ekscytację bez ryzyka odrzucenia. Przez pewien czas to działa, ponieważ napięcie opada, a wieczór mija bez trudnych rozmów. Z czasem jednak ekran zajmuje miejsce bliskich relacji i pogłębia wycofanie, od którego miał przynosić chwilę wytchnienia.

Badania prowadzone w wielu krajach wskazują, że zaburzenie związane z graniem dotyczy około 3 procent osób, przy czym mężczyźni doświadczają go ponad dwukrotnie częściej niż kobiety. W ogólnopolskim badaniu co trzeci mężczyzna zgłaszał objawy problematycznego korzystania z pornografii, a ponad 6 procent spełniało kryteria kompulsywnych zachowań seksualnych. Więcej na ten temat piszemy w artykule Jak pornografia wpływa na mężczyzn.

Brak ojca jako wzoru

Wielu dzisiejszych trzydziesto-, czterdziesto- i pięćdziesięciolatków dorastało przy ojcu, którego w domu prawie nie było. Jeden pracował za granicą, drugi wracał późno i zasypiał przed telewizorem, trzeci pił, czwarty zaś był obecny ciałem, lecz nigdy nie mówił o tym, co czuje. Synowie takich ojców zwykle dobrze wiedzą, jakimi mężczyznami nie chcą być, trudniej im jednak powiedzieć, jacy chcieliby być, ponieważ nikt im tego nie pokazał.

Gdy taki mężczyzna sam zostaje ojcem, stara się postępować inaczej niż jego ojciec, a zarazem czuje, że nie ma się na czym oprzeć. Przy pierwszym zmęczeniu albo krytyce ze strony żony łatwo więc wraca do jedynego wzoru, jaki zna, czyli do milczenia i dystansu. Tymczasem obecność ojca ma ogromne znaczenie dla dzieci. Badania pokazują, że uważna, wrażliwa obecność ojca sprzyja rozwojowi dziecka, szczególnie jego zdolnościom poznawczym. O tym, jak relacja z ojcem kształtuje dorosłego mężczyznę, piszemy w artykułach Toksyczny ojciec i Ojcostwo to droga do męskości.

Kryzys męskości w związku

W małżeństwie kryzys męskości najczęściej wygląda jak bierność. Żona prowadzi dom, pamięta o terminach i wszystko planuje, a mąż wykonuje polecenia albo unika rozmowy, dopóki ona nie powie, że ma dość. W zdecydowanej większości polskich domów pranie i prasowanie wciąż spoczywają wyłącznie na kobietach, choć obowiązki dzieli się dziś wyraźnie częściej niż osiem lat temu. Badania pokazują przy tym, że ojcowie bardziej angażują się w opiekę nad dziećmi, gdy matka ich do tego zachęca. Mechanizm męskiej bierności opisujemy szczegółowo w naszych poradnikach. W rozdziale Zamienione role poradnika „Etapy związku” piszemy o tym, jak zmiana ról w parze odbiera mężczyźnie poczucie sensu, a w rozdziale Pogoń i ucieczka o tym, dlaczego im mocniej jedna osoba naciska, tym bardziej druga się oddala. Rozdział Żona chce rozwodu z poradnika „Już cię nie kocham” opisuje, co się dzieje, gdy kobieta jest już zmęczona samotnym dźwiganiem domu, i co może wtedy zrobić mąż, który chce ratować małżeństwo.

Jak wyjść z kryzysu męskości?

Zmiana zaczyna się od nazwania tego, co się dzieje. Mężczyzna, który zamiast „jestem zmęczony” potrafi powiedzieć „od miesięcy czuję, że do niczego się nie nadaję”, ma już w ręku coś, z czym można pracować.

Mężczyźni najlepiej odnajdują się wtedy, gdy wiedzą, za kogo odpowiadają i komu są potrzebni, dlatego tak wiele zmienia w ich życiu zaangażowane ojcostwo i wierność w małżeństwie. Ojcostwo przemienia mężczyznę nawet biologicznie, bo u ojców, którzy na co dzień zajmują się dziećmi, wyraźnie spada poziom testosteronu, co badacze wiążą z większym zaangażowaniem w opiekę nad nimi. Mężczyzna, który na nowo staje się obecnym mężem i ojcem, odzyskuje spokój w domu, a razem z nim poczucie, że jego życie ma sens.

Wiele daje również odbudowanie choćby jednej bliskiej przyjaźni poza małżeństwem, z bratem, z dawnym kolegą albo z kimś, z kim co tydzień gra w piłkę.

Gdy wycofanie trwa długo albo pojawiają się alkohol, gniew czy myśli, że wszyscy mieliby lepiej bez niego, potrzebna jest psychoterapia. Na terapii indywidualnej mężczyzna znajduje miejsce, w którym nikt nie oczekuje od niego siły i w którym może spokojnie przyjrzeć się temu, co wyniósł z domu i czego się wstydzi. Jeśli kryzys mocno odbija się na małżeństwie, dobrym wyborem jest terapia par, podczas której oboje małżonkowie uczą się rozmawiać tak, by nikt nie musiał się bronić ani uciekać. Prowadzimy obie formy terapii online i w gabinecie w Warszawie. Sesja trwa 50 minut i zwykle odbywa się raz w tygodniu.

Najczęstsze pytania o kryzys męskości

Czy kryzys męskości to choroba?

Kryzys męskości nie jest diagnozą. Tym określeniem opisuje się trudności wielu mężczyzn, dla których dawna rola przestała pasować do życia. Może on jednak prowadzić do depresji, uzależnień albo kryzysu w małżeństwie, a wtedy potrzebna jest pomoc specjalisty.

Jak rozpoznać, że mężczyzna przeżywa kryzys męskości?

Najczęstsze sygnały to wycofanie z życia rodzinnego i z przyjaźni, drażliwość i wybuchy gniewu, coraz więcej czasu spędzanego przy ekranie lub z alkoholem, praca ponad siły oraz poczucie, że nic nie ma sensu. Wiele z nich to zarazem objawy męskiej depresji.

Co może zrobić żona, gdy mąż przeżywa kryzys męskości?

Najwięcej daje spokojna rozmowa o tym, co żona widzi i co czuje, bez oskarżeń i wyrzutów. Krytyka oraz przejmowanie kolejnych obowiązków zwykle pogłębiają wycofanie męża. Jeśli rozmowy niczego nie zmieniają, dobrym krokiem jest wspólna terapia par albo zachęcenie męża do terapii indywidualnej.

Czy terapia pomaga mężczyznom w kryzysie?

Tak. Mężczyźni trafiają na terapię później niż kobiety, często dopiero pod naciskiem bliskich, jednak gdy już przyjdą, wielu z nich po raz pierwszy w życiu może powiedzieć na głos, co przeżywa. Zwykle przynosi im to ogromną ulgę.

Bibliografia

• Cavanagh, A., Wilson, C. J., Kavanagh, D. J., Caputi, P. (2017). Differences in the expression of symptoms in men versus women with depression: A systematic review and meta-analysis. Harvard Review of Psychiatry, 25(1), 29–38.
• Chen, Z., Song, X., Lee, T. M. C., Zhang, R. (2023). The robust reciprocal relationship between loneliness and depressive symptoms among the general population: Evidence from a quantitative analysis of 37 studies. Journal of Affective Disorders, 343, 119–128.
• Cox, D. A. (2021). Men’s social circles are shrinking. Survey Center on American Life, 29.06.2021.
• Eurostat (2026). Estimated average age of young people leaving the parental household (yth_demo_030), dane za 2025 r.
• Eurostat (2026). Population by educational attainment level, sex and age (edat_lfse_03), dane za 2025 r.
• Fagan, J. (2026). Maternal gatekeeping and low-income, unmarried fathers’ responsibility and emotional support of children. Journal of Family Psychology, 40(3), 477–483.
• Feliksiak, M. (2025). Kondycja psychiczna młodych Polaków. Komunikat z badań CBOS nr 58/2025.
• Gettler, L. T., McDade, T. W., Feranil, A. B., Kuzawa, C. W. (2011). Longitudinal evidence that fatherhood decreases testosterone in human males. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(39), 16194–16199.
• Główny Urząd Statystyczny (2026). Szkolnictwo wyższe w roku akademickim 2025/2026. Informacja sygnalna.
• Grebe, N. M., Sarafin, R. E., Strenth, C. R., Zilioli, S. (2019). Pair-bonding, fatherhood, and the role of testosterone: A meta-analytic review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 98, 221–233.
• Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316.
• Komenda Główna Policji. Zamachy samobójcze od 2017 roku. statystyka.policja.pl, dane za 2025 r.
• Lewczuk, K., Wizła, M., Glica, A., Potenza, M. N., Lew-Starowicz, M., Kraus, S. W. (2022). Withdrawal and tolerance as related to compulsive sexual behavior disorder and problematic pornography use. Journal of Behavioral Addictions, 11(4), 979–993.
• Martin, L. A., Neighbors, H. W., Griffith, D. M. (2013). The experience of symptoms of depression in men vs women. JAMA Psychiatry, 70(10), 1100–1106.
• Omyła-Rudzka, M. (2026). O podziale obowiązków domowych. Komunikat z badań CBOS nr 93/2026.
• Robles, T. F., Slatcher, R. B., Trombello, J. M., McGinn, M. M. (2014). Marital quality and health: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 140(1), 140–187.
• Rodrigues, M., Sokolovic, N., Madigan, S., Luo, Y., Silva, V., Misra, S., Jenkins, J. (2021). Paternal sensitivity and children’s cognitive and socioemotional outcomes: A meta-analytic review. Child Development, 92(2), 554–577.
• Schoppe-Sullivan, S. J., Brown, G. L., Cannon, E. A., Mangelsdorf, S. C., Sokolowski, M. S. (2008). Maternal gatekeeping, coparenting quality, and fathering behavior in families with infants. Journal of Family Psychology, 22(3), 389–398.
• Seidler, Z. E., Dawes, A. J., Rice, S. M., Oliffe, J. L., Dhillon, H. M. (2016). The role of masculinity in men’s help-seeking for depression: A systematic review. Clinical Psychology Review, 49, 106–118.
• Stevens, M. W. R., Dorstyn, D., Delfabbro, P. H., King, D. L. (2021). Global prevalence of gaming disorder: A systematic review and meta-analysis. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 55(6), 553–568 (korekta: 2023, 57(6), 928).
• Wang, F., Gao, Y., Han, Z. i in. (2023). A systematic review and meta-analysis of 90 cohort studies of social isolation, loneliness and mortality. Nature Human Behaviour, 7(8), 1307–1319.
• Wong, Y. J., Ho, M.-H. R., Wang, S.-Y., Miller, I. S. K. (2017). Meta-analyses of the relationship between conformity to masculine norms and mental health-related outcomes. Journal of Counseling Psychology, 64(1), 80–93.

Sensity

Sensity.pl to poradnia psychologiczna, której misją jest pomoc rodzinom w pokonywaniu kryzysów, ze szczególnym uwzględnieniem pracy z parami i małżeństwami, które znajdują się w sytuacji około rozwodowej. Sensity.pl nie mediuje rozwodów, zawsze walczymy o uratowanie związku i rodziny.

Umów online spotkanie z terapeutą