Niewidzialne więzienie. Jak zdezorganizowany styl przywiązania zmusza do ucieczki przed miłością. Studium przypadku.
Historia Marii jest fikcyjna: złożyliśmy ją z doświadczeń wielu osób, a szczegóły zmieniliśmy.
Maria ma trzydzieści sześć lat i wśród znajomych uchodzi za duszę towarzystwa. Jest niezależna, zawsze dobrze ubrana, potrafi rozbawić każdego. Po powrocie do domu często siada na kanapie w płaszczu i przez godzinę albo dwie patrzy w ścianę. Nie myśli wtedy o niczym konkretnym. Mówi, że po prostu „wyłącza się prąd”.
Taki stan nazywa się dysocjacją. Psychika odcina się od uczuć, kiedy jest ich za dużo albo kiedy przez cały dzień trzeba grać kogoś, kim się nie jest.
Dom ze szklanymi ścianami
Rodzice Marii byli nauczycielami w małym mieście, szanowanymi i lubianymi. Sąsiedzi mówili o nich same dobre rzeczy. W domu Maria nie miała jednak żadnej prywatności. Ojciec wchodził do łazienki bez pukania, przeglądał jej rzeczy i czytał pamiętnik, „bo musi wiedzieć, czy jest bezpieczna”. Kiedy zaczęła dojrzewać, komentował jej ciało w sposób, który ją zawstydzał. To było przekraczanie granic, choć wtedy nikt by tego tak nie nazwał.
Matka karała milczeniem. Za każdy sprzeciw potrafiła nie odzywać się do córki tydzień, a czasem dłużej. Maria nauczyła się dwóch rzeczy: że jej ciało i jej sprawy do niej nie należą i że kiedy się postawi, zostanie sama.
Bliskość, która przeraża
W dorosłym życiu Maria bardzo chciała stałego związku. Kiedy jednak poznała Łukasza, ciepłego i cierpliwego mężczyznę, który naprawdę się nią interesował, zamiast ulgi poczuła niepokój. Kiedy pytał, jak minął jej dzień, miała ochotę się schować. Kiedy chciał ją przytulić, czuła coś na kształt wstrętu i sama się tego wstydziła.
Taki układ nazywa się zdezorganizowanym stylem przywiązania: człowiek jednocześnie pragnie bliskiej osoby i boi się jej. U dziecka, dla którego dom był jedynym schronieniem i zarazem źródłem zagrożenia, taka reakcja ma swoją logikę.
Jak niszczyła to, czego chciała
Maria zaczęła wszczynać kłótnie o drobiazgi: o nieodpisanego SMS-a, o kubek w zlewie. W sypialni była coraz bardziej nieobecna. Seks stał się obowiązkiem, w czasie którego myślami była gdzie indziej, tak jak kiedyś, kiedy ojciec na nią patrzył.
Na terapii powiedziała później, że trochę czekała, aż Łukasz w końcu wybuchnie i pokaże, że jest taki jak inni. Po półtora roku Łukasz powiedział, że nie daje już rady i chce się wyprowadzić. Maria poczuła coś na kształt ulgi, a tydzień później zadzwoniła do poradni.
Terapia
Pierwsze miesiące Maria spędziła na opowiadaniu o Łukaszu i o tym, co robił źle. O rodzicach mówiła niechętnie i z przekąsem. Przełom przyszedł wtedy, gdy zaczęła zauważać, w których momentach jej ciało sztywnieje. Często okazywało się, że Łukasz robił wtedy coś zupełnie zwyczajnego, na przykład wchodził do łazienki, kiedy myła zęby.
Bardzo trudno było jej przyjąć, że złość, którą wylewała na Łukasza, w dużej części należała do ojca. Dwa razy przerywała terapię na kilka tygodni i wracała.
Ważną częścią pracy była zmiana kontaktu z rodzicami. Maria przestała opowiadać im o swoim życiu. Rozmowy z matką ograniczyła do pogody, zdrowia i świąt. Terapeuci nazywają to czasem głodówką informacyjną: rodzic, który kontroluje, dostaje coraz mniej materiału do kontroli.
Gdzie jest teraz
Po kilku miesiącach Maria poprosiła Łukasza o rozmowę. Opowiedziała mu o domu, o pamiętniku i o milczeniu matki. Łukasz nie wrócił od razu. Przez jakiś czas spotykali się jak na początku znajomości, a potem zapisali się na terapię par u innego terapeuty z zespołu.
Maria nadal czasem siada w płaszczu na kanapie. Coraz częściej potrafi jednak powiedzieć Łukaszowi, że potrzebuje chwili dla siebie, zamiast zaczynać kłótnię.
Moduły, o których mówi ta historia
- Ukryte nadużycie i brak granic w rodzinie. Mechanizmy kradzieży intymności
- Dysocjacja po traumie. Dlaczego nie pamiętam dzieciństwa i nic nie czuję?
- Ciało, które pamięta. Konsekwencje i somatyzacja traumy w dorosłości
- Odzyskiwanie terytorium. Metoda Szarego Kamienia – jak chronić się w kontakcie z toksyczną matką lub ojcem i stać się „nudnym” dla manipulatora
Więcej o tym, skąd biorą się takie schematy, piszemy w artykule „Syndrom DDD – co to jest?” i w poradniku „Niewidzialne klatki”. Jeśli chcesz sprawdzić, czy to może dotyczyć Ciebie, zrób bezpłatny test DDD.
Z doświadczeniami wyniesionymi z domu rodzinnego pracujemy w terapii DDA i DDD, online i w gabinecie w Warszawie.
Bibliografia
- Main, M., Solomon, J. (1990). Procedures for identifying infants as disorganized/disoriented during the Ainsworth Strange Situation. W: M. T. Greenberg, D. Cicchetti, E. M. Cummings (red.), Attachment in the Preschool Years (s. 121–160). Chicago: University of Chicago Press.
- Van der Hart, O., Nijenhuis, E. R. S., Steele, K. (2006). The Haunted Self: Structural Dissociation and the Treatment of Chronic Traumatization. New York: W. W. Norton & Company.
Sensity.pl to poradnia psychologiczna, której misją jest pomoc rodzinom w pokonywaniu kryzysów, ze szczególnym uwzględnieniem pracy z parami i małżeństwami, które znajdują się w sytuacji około rozwodowej. Sensity.pl nie mediuje rozwodów, zawsze walczymy o uratowanie związku i rodziny.






