Chorobliwa zazdrość w związku. Po czym ją rozpoznać i jak z niej wyjść
Trochę zazdrości jest w każdej miłości. Kiedy w pobliżu ukochanej osoby pojawia się ktoś, kto zaczyna zabiegać o jej względy, ukłucie niepokoju jest czymś zupełnie naturalnym i pokazuje, jak ważny jest ten związek. Zwykle mija równie szybko, jak się pojawiło. Chorobliwa zazdrość jest czymś zupełnie innym. Nie potrzebuje rywala ani powodu, nie gaśnie po wyjaśnieniach i krok po kroku zaczyna rządzić całym wspólnym życiem. Cierpi osoba zazdrosna, bo bez przerwy boi się, że zostanie zdradzona i porzucona. Cierpi też druga strona, bo jest podejrzewana o coś, czego nigdy nie zrobiła.
Jak wygląda chorobliwa zazdrość?
Zaczyna się zwykle niewinnie, od pytań: „Z kim jadłeś obiad?”, „Dlaczego wróciłaś tak późno?”, „Kto pisze do ciebie o tej porze?”. Z czasem pytań przybywa, a do nich dochodzi sprawdzanie telefonu, poczty i portali społecznościowych, czasem także wypytywanie znajomych. Dowodem może stać się wszystko: nowa koszula, nowe hasło w telefonie, uśmiech do kelnerki, a nawet zbyt spokojna odpowiedź na kolejne przesłuchanie. Wiele osób zazdrosnych wraca też bez końca do przeszłości ukochanej osoby i porównuje się z jej dawnymi miłościami, o czym piszemy w tekście o zazdrości o byłych partnerów.
Najtrudniejsze jest to, że żadne wyjaśnienie nie przynosi spokoju na dłużej. Po przejrzeniu telefonu przychodzi ulga, ale wystarcza jej na kilka godzin, a potem niepokój wraca jeszcze silniejszy. Zazdrość działa tu jak natręctwo: każde sprawdzenie na chwilę uspokaja, a jednocześnie utwierdza w przekonaniu, że bez kontroli nie da się żyć. Druga strona tłumaczy się więc z każdego kroku, rezygnuje ze spotkań z przyjaciółmi i coraz ostrożniej dobiera słowa, a mimo to nic się nie zmienia, bo źródło zazdrości wcale nie leży w jej zachowaniu.
Skąd się bierze chorobliwa zazdrość?
Chorobliwa zazdrość mówi znacznie więcej o osobie zazdrosnej niż o tej, której zazdrości. Bardzo często kryje się za nią głębokie przekonanie, że nie jest się wartym miłości. Komuś, kto sam siebie nie potrafi docenić, trudno uwierzyć, że bliska osoba każdego dnia wybiera właśnie jego, a każda koleżanka z pracy czy znajomy z siłowni wydaje mu się atrakcyjniejszy od niego samego.
Korzenie tego przekonania sięgają zwykle dzieciństwa. Kto jako dziecko nie mógł być pewien miłości rodzica, bo ojciec odszedł z domu albo pił, mama bywała raz czuła, a raz zupełnie nieobecna, albo w rodzinie zdarzyła się zdrada, ten w dorosłym związku nieustannie wypatruje oznak porzucenia. W gruncie rzeczy boi się powtórzenia tamtej dawnej straty. O tym, jak doświadczenia z dzieciństwa kształtują dorosłe związki, piszemy w artykule o stylach przywiązania, a o tym, jak paraliżujący potrafi być lęk przed odrzuceniem, w osobnym tekście.
Zupełnie inaczej wygląda zazdrość, która pojawia się po prawdziwej zdradzie. Podejrzliwość i potrzeba sprawdzania są wtedy zrozumiałą reakcją na zranienie i mogą trwać wiele miesięcy, a słabną dopiero wtedy, gdy zaufanie zaczyna wracać. W jego odbudowie pomaga terapia par po zdradzie.
Kiedy zazdrość staje się chorobą?
Czasem zazdrość przybiera postać urojeń. Osoba chora jest absolutnie pewna, że jest zdradzana, choć nie ma na to żadnego dowodu, a za dowody uznaje rzeczy zupełnie przypadkowe, na przykład inaczej ułożone przedmioty w domu albo obcy samochód zaparkowany przed domem. Nic nie jest w stanie przekonać jej, że się myli. Tak wygląda zespół Otella, który bardzo często rozwija się u osób uzależnionych od alkoholu, a u osób starszych bywa objawem chorób neurologicznych. Tu nie wystarczy rozmowa ani sama psychoterapia, potrzebne jest leczenie psychiatryczne.
Chorobliwa zazdrość, także ta bez urojeń, bywa też początkiem przemocy. Jeśli w domu pojawiają się groźby, zastraszanie, przeszukiwanie rzeczy wbrew woli drugiej osoby albo przemoc fizyczna, na pierwszym miejscu jest bezpieczeństwo. Wtedy zaczynamy od terapii indywidualnej, a z parą pracujemy dopiero wtedy, gdy jest to bezpieczne.
Jak wyjść z chorobliwej zazdrości?
Osoba zazdrosna zwykle wierzy, że spokój przyniesie jej kolejny dowód wierności. Tymczasem żaden dowód tego lęku nie uciszy, bo lęk nie bierze się z braku dowodów. Wyjście z zazdrości zaczyna się w chwili, w której osoba zazdrosna przestaje szukać potwierdzenia u drugiej strony i zaczyna przyglądać się sobie: temu, czego tak bardzo się boi, skąd ten strach pochodzi i jak go znieść bez sięgania po cudzy telefon.
Swoją rolę ma też druga strona. Odruchowo tłumaczy się z każdego kroku, oddaje telefon do przejrzenia i rezygnuje z kolejnych spotkań, byle tylko w domu było spokojnie. Niestety, każde takie ustępstwo daje zazdrości trochę więcej miejsca. O wiele bardziej pomaga spokojna czułość połączona z jasną granicą, czyli zapewnienie o miłości i jednocześnie wyraźna odmowa udziału w przesłuchaniach.
W terapii pracujemy z obiema stronami. W terapii chorobliwej zazdrości osoba zazdrosna dociera do źródeł swojego lęku i uczy się z nim żyć, a w terapii par oboje odbudowują zaufanie i uczą się mówić o tym, czego każde z nich potrzebuje, żeby czuć się w związku bezpiecznie. Bardzo często obie te formy pracy idą równolegle.
Im wcześniej para zajmie się lękiem, z którego rodzi się zazdrość, tym łatwiej będzie jej odzyskać spokój i bliskość.
Najczęstsze pytania
Czym różni się zwykła zazdrość od chorobliwej?
Zwykła zazdrość pojawia się wtedy, gdy związkowi rzeczywiście coś zagraża, i mija, kiedy zagrożenie znika. Chorobliwa zazdrość nie potrzebuje powodu, nie słabnie po wyjaśnieniach i sprawia, że osoba zazdrosna bez przerwy sprawdza i kontroluje ukochaną osobę.
Czy chorobliwą zazdrość można wyleczyć?
Tak. Najczęściej pomaga psychoterapia, w której osoba zazdrosna dociera do źródeł swojego lęku, a bardzo często także terapia par. Jeśli zazdrość ma postać urojeń, konieczne jest również leczenie psychiatryczne.
Jak postępować, gdy bliska osoba jest chorobliwie zazdrosna?
Tłumaczenie się z każdego kroku i oddawanie telefonu do kontroli niestety tylko podsyca zazdrość. Bardziej pomaga spokojne zapewnienie o miłości połączone z jasną odmową udziału w przesłuchaniach, a także namowa do terapii. Jeśli pojawiają się groźby albo przemoc, najważniejsze jest własne bezpieczeństwo.
Czy chorobliwa zazdrość to zespół Otella?
Nie zawsze. Zespół Otella to najcięższa postać zazdrości, w której przekonanie o zdradzie jest urojeniem i wymaga leczenia psychiatrycznego. Większość osób zmagających się z chorobliwą zazdrością nie ma urojeń. Męczą je natrętne myśli i lęk, z którymi bardzo dobrze radzi sobie psychoterapia.
Bibliografia
Ahlen, J., Bjureberg, J., Lenhard, F., Wahlund, T., Linde, J., i Mataix-Cols, D. (2023). Obsessional jealousy in a community sample: Association with relationship factors, impairment and perceived treatment needs. British Journal of Clinical Psychology. https://doi.org/10.1111/bjc.12409
Barelds, D. P. H., i Dijkstra, P. (2006). Reactive, anxious and possessive forms of jealousy and their relation to relationship quality among heterosexuals and homosexuals. Journal of Homosexuality, 51(3), 183–198.
Kingham, M., i Gordon, H. (2004). Aspects of morbid jealousy. Advances in Psychiatric Treatment, 10(3), 207–215.
Pichon, M., Treves-Kagan, S., Stern, E., Kyegombe, N., Stöckl, H., i Buller, A. M. (2020). A mixed-methods systematic review: Infidelity, romantic jealousy and intimate partner violence against women. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(16), 5682.
Rodriguez, L. M., DiBello, A. M., Øverup, C. S., i Neighbors, C. (2015). The price of distrust: Trust, anxious attachment, jealousy, and partner abuse. Partner Abuse, 6(3), 298–319.






Dodaj komentarz
Chcesz dołączyć do dyskusji?Zapraszamy do komentowania!