Bliskość to nie tylko kwestia uczuć. Jak budować poczucie bezpieczeństwa w związku
W bliskich relacjach najtrudniejsze okazuje się często nie to, co nas różni, lecz sposób, w jaki reagujemy na te różnice. Dwie osoby mogą się kochać, być dla siebie ważne i jednocześnie zupełnie inaczej przeżywać sytuacje, w których pojawia się napięcie, niepewność lub konflikt. Jedna osoba będzie chciała natychmiast porozmawiać, wyjaśnić nieporozumienie i upewnić się, że między partnerami wszystko jest w porządku. Druga może potrzebować ciszy, czasu i dystansu, zanim będzie gotowa wrócić do rozmowy. Dla pierwszej wycofanie partnera może oznaczać odrzucenie. Dla drugiej intensywne poszukiwanie kontaktu może być doświadczeniem presji i utraty przestrzeni. W ten sposób zachowania, które mają pomóc poradzić sobie z napięciem, zaczynają je wzajemnie nasilać.
Co teoria przywiązania mówi o napięciu w związku
Takie sytuacje można lepiej zrozumieć, odwołując się do teorii przywiązania. Zakłada ona, że sposób, w jaki przeżywamy bliskość, zależność i dostępność drugiej osoby, kształtuje się w toku doświadczeń relacyjnych i wpływa na nasze późniejsze związki. Poszczególne wzorce opisujemy szerzej w artykule „Style przywiązania”. W dorosłości system przywiązania szczególnie wyraźnie ujawnia się wtedy, gdy czujemy się zagrożeni, przeżywamy trudności lub nie jesteśmy pewni, czy możemy liczyć na drugą osobę. Nie chodzi przy tym wyłącznie o realne zagrożenie rozpadem relacji. Czasami wystarczy zmiana tonu głosu, brak odpowiedzi na wiadomość, nieobecność emocjonalna partnera albo konflikt, który pozostaje nierozwiązany (Simpson i Overall, 2014).
Lęk przed odrzuceniem i potrzeba potwierdzenia więzi
U osób z większym nasileniem lęku przywiązaniowego takie sytuacje mogą uruchamiać intensywne poszukiwanie potwierdzenia więzi. Pojawia się większa wrażliwość na sygnały możliwego odrzucenia, skłonność do analizowania zachowania partnera i trudność w uspokojeniu się bez uzyskania zapewnienia o jego zaangażowaniu. Potrzeba bliskości staje się wówczas szczególnie silna, a próby jej odzyskania mogą przyjmować postać wielokrotnych pytań, nalegania na rozmowę, powracania do konfliktu czy trudności w zaakceptowaniu, że druga osoba potrzebuje czasu i przestrzeni. Nie musi to wynikać z chęci kontrolowania partnera. Niekiedy jest to sposób radzenia sobie z niepewnością, która w danym momencie staje się trudna do zniesienia.
Potrzeba dystansu i wycofanie w chwili konfliktu
Inaczej może wyglądać reakcja osób o większym nasileniu unikania przywiązaniowego. W sytuacji napięcia mogą ograniczać kontakt z własnymi emocjami, wycofywać się z rozmowy, koncentrować na racjonalnych aspektach problemu albo próbować samodzielnie odzyskać równowagę. Bliskość, która w innych okolicznościach jest przyjemna i ważna, w sytuacji konfliktu może być odczuwana jako nadmierne obciążenie. Pojawia się potrzeba odzyskania autonomii, a próby emocjonalnego zbliżenia ze strony partnera mogą być odbierane jako nacisk. Nie oznacza to jednak, że osoba wycofująca się nie potrzebuje więzi lub nie przeżywa trudnych emocji. Może raczej mieć ograniczony dostęp do własnych potrzeb związanych z zależnością i trudność w korzystaniu ze wsparcia drugiej osoby (Simpson i Overall, 2014).
Gdy jedna osoba szuka bliskości, a druga dystansu
Największe trudności pojawiają się wtedy, gdy te dwa sposoby reagowania spotykają się w jednej relacji. Im bardziej jedna osoba próbuje odzyskać poczucie bezpieczeństwa przez zbliżenie, tym bardziej druga może próbować odzyskać je przez dystans. Wycofanie nasila niepokój, a nasilony niepokój zwiększa presję na kontakt. Z czasem oboje partnerzy zaczynają doświadczać tego samego konfliktu z zupełnie innych perspektyw. Jedna osoba czuje, że musi nieustannie zabiegać o obecność i zainteresowanie drugiej. Druga ma poczucie, że cokolwiek zrobi, nie będzie to wystarczające, a każda próba odzyskania przestrzeni spotka się z kolejnymi żądaniami wyjaśnień. Problem przestaje dotyczyć wyłącznie konkretnej sytuacji, a zaczyna obejmować całe doświadczenie bycia razem.
Jak partnerzy mogą łagodzić wzajemną niepewność
Na tę dynamikę można jednak spojrzeć nie tylko przez pryzmat indywidualnych wzorców przywiązania, lecz także tego, co dzieje się pomiędzy partnerami. Simpson i Overall (2014) zwracają uwagę, że funkcjonowanie osoby w związku zależy nie tylko od jej własnych sposobów reagowania, ale również od tego, jak odpowiada na nie druga osoba. Wprowadzają pojęcie partner buffering, które można rozumieć jako łagodzenie niepewności przywiązaniowej poprzez odpowiednio dostrojone zachowania partnera. Chodzi o takie reagowanie, które pomaga drugiej osobie odzyskać poczucie bezpieczeństwa, zmniejszyć napięcie i bardziej konstruktywnie uczestniczyć w rozwiązywaniu konfliktu.
Istotne jest przy tym, że nie każdy potrzebuje tego samego rodzaju wsparcia. Osobie silnie obawiającej się odrzucenia może pomagać wyraźne komunikowanie zaangażowania, emocjonalna dostępność i zapewnienie, że konflikt nie oznacza zagrożenia dla całej relacji. Osoba o większym nasileniu unikania może natomiast lepiej reagować na sposób rozmowy, który uwzględnia jej potrzebę autonomii, nie wymusza natychmiastowego ujawniania emocji i pozostawia przestrzeń na samodzielne uporządkowanie problemu.
Znaczenie może mieć również forma wsparcia. Zamiast intensywnego dopytywania o uczucia czasami bardziej pomocne okazuje się wspólne poszukiwanie konkretnego rozwiązania, przy jednoczesnym uznaniu perspektywy drugiej osoby. Badania omawiane przez Simpsona i Overall (2014) wskazują, że osoby bezpiecznie przywiązane lepiej reagowały na wsparcie o charakterze emocjonalnym, natomiast osoby o bardziej unikającym wzorcu przywiązania mogły lepiej korzystać z pomocy praktycznej: konkretnych wskazówek, wspólnego poszukiwania rozwiązań czy rzeczowego omawiania trudności, bez nadmiernego nacisku na bezpośrednie dzielenie się emocjami.
Nie chodzi o to, aby partnerzy nieustannie dostosowywali się do siebie kosztem własnych potrzeb. Takie rozumienie wzajemnego wsparcia prowadziłoby raczej do przeciążenia niż do budowania bezpiecznej więzi. Simpson i Overall (2014) zwracają uwagę, że nawet właściwie dobrane zachowania mogą nie przynosić efektu, jeśli są stosowane w sposób przesadny lub odbierany jako nieszczery. Powtarzające się nieudane próby uspokajania partnera mogą prowadzić do zmęczenia i narastającej frustracji drugiej strony. Wzajemna regulacja nie polega więc na przejęciu odpowiedzialności za emocje partnera, lecz na zdolności rozpoznawania jego potrzeb i odpowiadania na nie w sposób, który nie unieważnia własnych granic.
Powrót do bliskości po konflikcie
Szczególnie ważne jest również to, co dzieje się po konflikcie. Nie każda różnica zdań musi zostać natychmiast rozwiązana, ale istotne jest, czy partnerzy potrafią stopniowo odzyskać kontakt po doświadczeniu napięcia. Zdarza się, że rozmowa formalnie się kończy, a emocjonalnie konflikt nadal trwa. Jedna osoba wraca do niego w myślach, poszukuje kolejnych wyjaśnień i nie potrafi odzyskać poczucia bliskości. Druga zachowuje się tak, jakby nic się nie wydarzyło, unikając ponownego podejmowania trudnego tematu. Tymczasem zdolność do powrotu do relacji po konflikcie, uznania doświadczenia drugiej osoby i odbudowania poczucia więzi ma istotne znaczenie dla jakości związku. Badania przywoływane przez Simpsona i Overall (2014), w tym badanie podłużne Salvatore i współpracowników (2011), wskazują, że lepsze odzyskiwanie równowagi po konflikcie wiązało się z bardziej pozytywnym postrzeganiem relacji przez osoby o niepewnym przywiązaniu, a także z większym prawdopodobieństwem utrzymania związku w kolejnych latach.
Poczucie bezpieczeństwa w związku w polskich badaniach
Znaczenie poczucia bezpieczeństwa w bliskiej relacji potwierdzają również badania przeprowadzone w Polsce. Liberska i Suwalska (2011), badając 60 par we wczesnej dorosłości, zauważyły, że osoby, które czuły się bezpieczniej w bliskich relacjach, częściej doświadczały większej bliskości z partnerem, były bardziej zaangażowane w związek i bardziej z niego zadowolone. Lepiej oceniały również sposób, w jaki się porozumiewały, a w ich relacjach rzadziej pojawiały się zachowania konfliktowe. Inaczej wyglądały niektóre z tych zależności u osób, które częściej obawiały się utraty bliskości i odrzucenia albo miały skłonność do wycofywania się emocjonalnego. Wyniki te sugerują, że sposób, w jaki przeżywamy bliskość i bezpieczeństwo, wiąże się z tym, jak na co dzień układają się nasze relacje. Nie oznacza to jednak, że styl przywiązania sam w sobie przesądza o jakości związku. Badanie pokazało współwystępowanie określonych cech, ale nie pozwala ustalić, co jest przyczyną, a co skutkiem.
Wzorce przywiązania z perspektywy psychoterapeuty
Z perspektywy psychoterapeutycznej szczególnie interesujące staje się zatem nie tylko pytanie o to, jaki wzorzec przywiązania reprezentuje dana osoba, lecz także o to, co dzieje się z nią w konkretnych momentach relacyjnego napięcia. Jak rozpoznaje zagrożenie? Czego wówczas potrzebuje, a czego nie potrafi zakomunikować? Jak próbuje odzyskać równowagę i jakie konsekwencje przynosi jej sposób reagowania? Równie ważne jest zrozumienie perspektywy partnera: co uruchamia jego wycofanie, dlaczego określone próby zbliżenia odbiera jako nacisk i w jaki sposób sam próbuje chronić relację oraz siebie.
Jak budować poczucie bezpieczeństwa w związku na co dzień
Praca nad relacją nie polega na wyeliminowaniu różnic ani na doprowadzeniu do sytuacji, w której oboje partnerzy zawsze będą reagować tak samo. Chodzi raczej o rozwijanie zdolności rozpoznawania własnych reakcji, komunikowania potrzeb i pozostawania w kontakcie również wtedy, gdy pojawiają się trudne emocje. Bezpieczeństwo w związku nie oznacza braku konfliktów, nieporozumień czy chwilowego dystansu. Oznacza raczej doświadczenie, że różnica zdań nie musi prowadzić do utraty więzi, potrzeba autonomii nie musi oznaczać odrzucenia, a potrzeba bliskości nie musi być odbierana jako zagrożenie.
W codziennym życiu może to oznaczać choćby próbę zatrzymania się w chwili napięcia i zastanowienia, co właściwie dzieje się w nas samych. Czy pojawia się lęk przed odrzuceniem, poczucie bycia niezrozumianym, potrzeba bliskości, a może potrzeba przestrzeni? Zamiast reagować wyłącznie pod wpływem pierwszego impulsu, można spróbować nazwać to doświadczenie i powiedzieć partnerowi, czego w danym momencie potrzebujemy. Równie ważna jest gotowość do wysłuchania tego, jak tę samą sytuację przeżywa druga osoba. Nie zawsze uda się porozumieć od razu. Czasem ważnym krokiem jest samo uzgodnienie, że do rozmowy wrócimy, kiedy oboje będziemy na to gotowi.
Bezpieczeństwo w relacji nie oznacza przy tym zgody na wszystko ani obowiązku dostosowywania się do partnera za wszelką cenę. Bliskość potrzebuje wzajemności, szacunku i granic. Nie można budować jej wyłącznie wysiłkiem jednej osoby. Być może właśnie w tym tkwi jedna z ważniejszych umiejętności budowania dojrzałej relacji: zdolność do bycia blisko drugiej osoby bez konieczności rezygnowania z siebie, a jednocześnie bez traktowania własnej niezależności jako powodu, by zamykać się na jej potrzeby.
Bibliografia
Liberska, H., i Suwalska, D. (2011). Styl przywiązania a relacje partnerskie we wczesnej dorosłości. Psychologia Rozwojowa, 16(1), 25–39.
Salvatore, J. E., Kuo, S. I., Steele, R. D., Simpson, J. A., i Collins, W. A. (2011). Recovering from conflict in romantic relationships: A developmental perspective. Psychological Science, 22(3), 376–383.
Simpson, J. A., i Overall, N. C. (2014). Partner buffering of attachment insecurity. Current Directions in Psychological Science, 23(1), 54–59. https://doi.org/10.1177/0963721413510933






Dodaj komentarz
Chcesz się przyłączyć do dyskusji?Feel free to contribute!