Brak bliskości w małżeństwie. Przyczyny, skutki i jak odbudować więź
Mąż i żona siadają wieczorem na kanapie, gdy dzieci już śpią. Każde z nich trzyma w ręku telefon. Rozmawiają o tym, kto jutro odbierze córkę z basenu i czy została zapłacona rata za samochód. Nie kłócą się, czasem nawet razem żartują. Od dawna jednak żadne z nich nie powiedziało drugiemu, co naprawdę czuje, i żadne nie pamięta, kiedy ostatnio przytuliło współmałżonka bez żadnej okazji. Na forach internetowych żony i mężowie opisują taki stan krótko: „żyjemy jak współlokatorzy”.
Taki dystans rzadko przychodzi nagle. Zwykle narasta przez lata, w zwyczajnych codziennych chwilach, kiedy żona albo mąż szuka kontaktu, a druga strona tego nie zauważa albo nie ma już siły odpowiedzieć.
Czym jest bliskość w małżeństwie
Mówiąc o bliskości, małżonkowie mają na myśli kilka różnych rzeczy. Pierwsza to bliskość emocjonalna, czyli pewność, że można opowiedzieć mężowi albo żonie o swoich obawach i radościach i zostać wysłuchanym. Druga to czułość, na przykład ręka położona na ramieniu albo przytulenie na powitanie, które niczego więcej nie zapowiada. Trzecia to bliskość seksualna. Wszystkie trzy są ze sobą powiązane, a jednak nie zawsze idą w parze. Niektóre pary regularnie współżyją, a mimo to oboje małżonkowie odczuwają samotność. Inne przez pewien czas nie współżyją, a pozostają sobie bardzo bliskie.
Psychologowie opisują bliskość emocjonalną jako coś, co powstaje na nowo w każdej rozmowie. Jedno z małżonków mówi o czymś, co jest dla niego ważne, a drugie odpowiada tak, że mówiący ma poczucie zrozumienia. W jednym z badań małżeństwa przez sześć tygodni prowadziły dzienniczki. Małżonkowie byli sobie najbliżsi w te dni, w których opowiadali sobie o swoich przeżyciach i spotykali się z życzliwą odpowiedzią. Rozmowa o uczuciach zbliżała ich znacznie bardziej niż rozmowa o sprawach praktycznych. Dlatego pary, które codziennie omawiają rachunki, zakupy i plan zajęć dzieci, po latach bywają sobie zupełnie obce.
Objawy braku bliskości w związku
Małżonkowie, między którymi wyrósł dystans, rzadko opisują w gabinecie dramatyczne sceny. Opowiadają raczej o spokojnym życiu obok siebie. Najczęściej słyszymy, że:
- rozmawiają prawie wyłącznie o dzieciach, pieniądzach i obowiązkach,
- wieczory spędzają osobno, nawet gdy siedzą w jednym pokoju,
- z ich codzienności zniknął dotyk, także ten zupełnie niewinny,
- łatwiej im opowiedzieć o swoich troskach przyjaciółce albo koledze z pracy niż mężowi czy żonie,
- kłótni jest niewiele, ale wspólnego śmiechu jeszcze mniej,
- jedno coraz częściej prosi o rozmowę, a drugie coraz częściej jej unika,
- coraz częściej myślą, że łączą ich już tylko dzieci i kredyt.
Takie poczucie nie jest rzadkością. Według badania CBOS z 2024 roku 4% Polaków żyjących w małżeństwie odczuwa samotność zawsze lub bardzo często, a kolejne 16% czasami.
Przyczyny braku bliskości w małżeństwie
Dla wielu par punktem zwrotnym są narodziny dziecka. W badaniu, które przez osiem lat śledziło losy małżeństw, jakość związku po porodzie spadała wyraźnie i dość nagle, a u par bezdzietnych obniżała się powoli. Młodzi rodzice mają mniej czasu i snu, a ich uwagę niemal w całości pochłania dziecko. Kiedy dzieci podrastają, wiele małżeństw nadal żyje w tym samym trybie, choć dawno minęły powody, które go wymusiły.
Bliskości nie sprzyja też stres w pracy. Mąż albo żona pod dużą presją ocenia całe małżeństwo przez pryzmat drobnych codziennych zgrzytów. Pytanie, które zostało bez odpowiedzi, albo chłodne słowo po trudnym dniu ważą wtedy dużo więcej niż na urlopie. Swoje dokłada telefon. Kobiety, którym ekran często przerywał wspólny czas z partnerem, były mniej zadowolone ze związku i częściej miały obniżony nastrój. Szerzej piszemy o tym we wpisie „Odłóż telefon i posiedź ze mną”.
Niewiele par łączy brak bliskości z podziałem obowiązków domowych. Tymczasem kobiety, które biorą na siebie większość prac w domu i opiekę nad dziećmi, odczuwają mniejsze pożądanie wobec męża. Autorki badania tłumaczą to między innymi tym, że żona zaczyna widzieć w mężu kolejną osobę, o którą trzeba zadbać, i przestaje widzieć w nim partnera. Ten mechanizm opisujemy w artykule o nadodpowiedzialności kobiet w związku.
Gdy jedno szuka bliskości, a drugie się wycofuje
W wielu małżeństwach dystans podtrzymuje układ dobrze znany terapeutom par. Żona prosi o rozmowę i czułość, a mąż słyszy w tej prośbie zarzut i milknie. Jego milczenie budzi w niej jeszcze większy niepokój, więc prosi coraz natarczywiej, a on coraz bardziej zamyka się w sobie. Bywa też, że to mąż zabiega o bliskość, a żona chłodnieje. Ten mechanizm opisujemy w rozdziale Pogoń i ucieczka. Nacisk tylko utwierdza męża albo żonę, którzy unikają rozmowy, w przekonaniu, że bliskość niesie ze sobą ocenę.
Takie reakcje mają zwykle źródło w domach rodzinnych obojga małżonków. Dziecko, którego smutek zbywano, a czułość przyjmowano z zakłopotaniem, uczy się radzić sobie samo. W dorosłym życiu taka osoba odsuwa się od męża albo żony właśnie wtedy, gdy ci najbardziej jej potrzebują. Dziecko, które musiało zabiegać o uwagę rodziców, w małżeństwie łatwo wpada z kolei w niepokój przy każdym oddaleniu. Psychologowie nazywają te wzorce stylami przywiązania. Z przeglądu wielu badań wynika, że niepewny styl przywiązania obciąża związek tym bardziej, im dłużej związek trwa, dlatego czekanie, aż kłopot minie sam, zwykle go pogłębia. Więcej piszemy o tym w artykułach Style przywiązania i Poczucie bezpieczeństwa w związku.
Brak czułości i seksu w małżeństwie
Wiele par nie docenia, jak dużo znaczy zwykły dotyk. W szwajcarskim eksperymencie kobiety przed stresującym zadaniem dostawały od partnera krótki masaż karku albo słowa otuchy. Organizm kobiet, które poczuły dotyk, reagował na stres wyraźnie łagodniej, a same słowa takiego efektu nie przynosiły. Objęcie żony w kuchni albo dłoń męża na plecach często otwierają drogę do rozmowy, którą trudno zacząć słowami.
W sferze seksualnej małżonkowie często mają różne potrzeby. U wielu kobiet w długim związku pożądanie nie przychodzi spontanicznie, tylko budzi się dopiero przy bliskości i dobrym czasie spędzonym we dwoje. Mąż, który czeka na nagłą ochotę żony, może więc niesłusznie uznać, że przestała go kochać. Badania pokazują też, że częstsze zbliżenia poprawiają samopoczucie mniej więcej do poziomu raz w tygodniu, a powyżej tej granicy różnica znika. Nie istnieje zatem żadna norma, której małżeństwo musiałoby sprostać. Niepokoić powinno dopiero zupełne wygaśnięcie bliskości fizycznej, zwłaszcza wtedy, gdy małżonkowie przestają o tym rozmawiać. Gdy przyczyną mogą być dolegliwości zdrowotne, potrzebna jest konsultacja z lekarzem albo seksuologiem. O tym, co hamuje pożądanie w długim związku, piszemy w rozdziale Gaz i hamulec.
Czy brak bliskości grozi rozwodem
Amerykańscy badacze obserwowali małżeństwa przez czternaście lat i sprawdzali, co poprzedza rozwód. W parach, które rozstały się w pierwszych latach, dochodziło do częstych i gwałtownych kłótni. Rozwody po wielu latach wspólnego życia, często w okresie, gdy dzieci wchodziły w wiek nastoletni, poprzedzał natomiast emocjonalny chłód. Małżonkowie opisywali wtedy swój związek jako pusty, pozbawiony śmiechu, czułości i zainteresowania sobą nawzajem. Spokój w domu nie zawsze świadczy więc o dobrej kondycji małżeństwa.
Długotrwały dystans odbija się także na zdrowiu. Osoby niezadowolone ze swojego małżeństwa były w badaniu prawie trzy razy bardziej narażone na depresję w ciągu kolejnego roku. Dlatego brak bliskości wymaga uwagi, a nie odkładania na później. Małżonkowie, którzy zajmą się nim w porę, mają przy tym duże szanse na odbudowanie więzi.
Jak odbudować bliskość w małżeństwie
Bliskość wraca zwykle powoli, w drobnych codziennych gestach. Najwięcej zmienia szczere zainteresowanie tym, co przeżywa mąż albo żona: dopytanie o trudną rozmowę z szefem, radość z jego sukcesu, podziękowanie wypowiedziane na głos. Pary zbliża też robienie razem czegoś nowego. W eksperymentach już kilka minut wspólnego, nowego i angażującego zadania poprawiało to, jak małżonkowie oceniali swój związek. Nowa trasa spaceru, wspólny kurs albo wyjazd we dwoje dają więcej niż kolejny wieczór przed telewizorem.
Rozmowę o bliskości najłatwiej zacząć od własnych uczuć. Wyrzut „Ty w ogóle się mną nie interesujesz” zamyka ją, zanim na dobre ruszy. Zdanie „Brakuje mi naszych wieczornych rozmów. Tęsknię za tobą, chociaż mieszkamy razem” pozwala drugiej stronie odpowiedzieć bez obrony.
Kiedy dystans trwa od lat, same gesty zwykle nie wystarczają, bo małżonkowie mają za sobą wiele nieudanych prób i boją się kolejnego rozczarowania. Terapia par pomaga mniej więcej siedmiu parom na dziesięć. Z badań wynika też, że pary, które tylko czekają na poprawę, same jej nie doświadczają. Gdy dystans wynika z depresji jednego z małżonków, wspólna terapia łagodzi przygnębienie równie skutecznie jak terapia indywidualna i jednocześnie poprawia relację. Jeśli mąż albo żona nie chce przyjść na wspólne sesje, pracę może zacząć jedno z małżonków, o czym piszemy na stronie Gdy partner nie chce iść na terapię.
W Sensity pomagamy małżonkom, między którymi wyrósł dystans, w terapii par i małżeństw, w gabinecie w Warszawie albo online. Patrzymy nie tylko na codzienność pary, lecz także na to, czego każde z małżonków nauczyło się o bliskości w swoim domu rodzinnym. Gdy potrzebna jest praca nad własną historią, jedno z małżonków może równolegle podjąć psychoterapię indywidualną u innego terapeuty z naszego zespołu. Po pierwszych spotkaniach terapeuta opowiada, co zobaczył w historii pary, i razem z małżonkami układa plan terapii.
Wiele małżeństw, które przez lata żyły obok siebie, odnajduje w terapii rozmowy, na które od dawna czekało.
Najczęstsze pytania o brak bliskości w małżeństwie
Czy brak bliskości oznacza koniec małżeństwa?
Nie, choć jest poważnym sygnałem. Dystans narasta zwykle stopniowo i równie stopniowo można go zmniejszać, gdy oboje małżonkowie chcą coś zmienić. Terapia par pomaga mniej więcej siedmiu parom na dziesięć, także tym, które od lat żyją obok siebie. Najwięcej tracą pary, które czekają, aż problem minie sam.
Jak rozmawiać z mężem lub żoną o braku bliskości?
Najlepiej mówić o własnych uczuciach, a nie o winie drugiej strony. Zdanie „Brakuje mi ciebie” zostanie przyjęte zupełnie inaczej niż zarzut „Nigdy nie masz dla mnie czasu”. Dobrze wybrać spokojną chwilę, a nie moment tuż po kłótni albo przed wyjściem do pracy. Jeśli kolejne próby kończą się milczeniem albo awanturą, pomocna bywa rozmowa w obecności terapeuty.
Czy brak seksu oznacza brak bliskości?
Nie zawsze. Małżonkowie mogą przez jakiś czas nie współżyć, na przykład po narodzinach dziecka albo w czasie choroby, i nadal pozostawać sobie bliscy. Gorzej, gdy znika również czułość i rozmowa, a mąż i żona przestają mówić o tym, czego potrzebują. Jeśli przyczyną mogą być dolegliwości zdrowotne, potrzebna jest konsultacja z lekarzem albo seksuologiem.
Co zrobić, gdy partner nie chce rozmawiać o bliskości?
Przede wszystkim nie naciskać mocniej. Mąż albo żona, którzy unikają takich rozmów, zwykle boją się krytyki, a nie samej bliskości. Pomaga krótka wypowiedź o sobie, bez wyrzutów, w spokojnej chwili. Jeśli i to nie przynosi zmiany, pracę może zacząć jedno z małżonków w terapii indywidualnej albo na konsultacji u terapeuty par.
Bibliografia
- Aron, A., Norman, C. C., Aron, E. N., McKenna, C., Heyman, R. E. (2000). Couples’ shared participation in novel and arousing activities and experienced relationship quality. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 273–284.
- Barbato, A., D’Avanzo, B. (2020). Couple therapy for depression. Cochrane Database of Systematic Reviews.
- Basson, R. (2000). The female sexual response: A different model. Journal of Sex & Marital Therapy, 26(1), 51–65.
- CBOS (2024). Komunikat z badań nr 115/2024.
- Ditzen, B. i in. (2007). Effects of different kinds of couple interaction on cortisol and heart rate responses to stress in women. Psychoneuroendocrinology, 32, 565–574.
- Doss, B. D., Rhoades, G. K., Stanley, S. M., Markman, H. J. (2009). The effect of the transition to parenthood on relationship quality: An 8-year prospective study. Journal of Personality and Social Psychology, 96(3), 601–619.
- Gottman, J. M., Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and the Family, 62(3), 737–745.
- Hadden, B. W., Smith, C. V., Webster, G. D. (2014). Relationship duration moderates associations between attachment and relationship quality: Meta-analytic support for the temporal adult romantic attachment model. Personality and Social Psychology Review, 18(1), 42–58.
- Harris, E. A., Gormezano, A. M., van Anders, S. M. (2022). Gender inequities in household labor predict lower sexual desire in women partnered with men. Archives of Sexual Behavior, 51(8), 3847–3870.
- Laurenceau, J.-P., Barrett, L. F., Rovine, M. J. (2005). The interpersonal process model of intimacy in marriage: A daily-diary and multilevel modeling approach. Journal of Family Psychology, 19(2), 314–323.
- Lebow, J. L., Chambers, A. L., Christensen, A., Johnson, S. M. (2012). Research on the treatment of couple distress. Journal of Marital and Family Therapy, 38(1), 145–168.
- McDaniel, B. T., Coyne, S. M. (2016). „Technoference”: The interference of technology in couple relationships and implications for women’s personal and relational well-being. Psychology of Popular Media Culture, 5(1), 85–98.
- Muise, A., Schimmack, U., Impett, E. A. (2016). Sexual frequency predicts greater well-being, but more is not always better. Social Psychological and Personality Science, 7(4), 295–302.
- Neff, L. A., Karney, B. R. (2009). Stress and reactivity to daily relationship experiences: How stress hinders adaptive processes in marriage. Journal of Personality and Social Psychology, 97(4), 670–685.
- Roddy, M. K., Walsh, L. M., Rothman, K., Hatch, S. G., Doss, B. D. (2020). Meta-analysis of couple therapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(7), 583–596.
- Whisman, M. A., Bruce, M. L. (1999). Marital dissatisfaction and incidence of major depressive episode in a community sample. Journal of Abnormal Psychology, 108(4), 674–678.





Dodaj komentarz
Chcesz dołączyć do dyskusji?Zapraszamy do komentowania!