Terapia par czy terapia indywidualna? Kiedy wspólne sesje nie wystarczają
Para, która decyduje się na terapię, zwykle wyobraża sobie wspólne spotkania: dwa fotele, terapeutę naprzeciwko i rozmowę, która wreszcie nie kończy się kłótnią. Dla wielu par to właściwy początek. Bywa jednak, że po kilku miesiącach partnerzy rozmawiają spokojniej, a mimo to wracają do tych samych sporów, jakby coś niewidocznego ciągnęło ich z powrotem. Wtedy pojawia się pytanie, co każde z nich przynosi do związku z własnej historii i czy ta historia nie potrzebuje osobnej pracy.
Ile mogą dać same wspólne sesje
Terapia par należy do lepiej przebadanych form psychoterapii, a wyniki tych badań dają nadzieję. Z przeglądu, który w 2020 roku opublikowali Thomas Bradbury i Guy Bodenmann, wynika, że z terapii korzysta od 60 do 80% par w kryzysie. Ci sami badacze zauważają jednak, że w zwykłych gabinetach efekty bywają słabsze niż w badaniach, a u mniej więcej połowy par poprawa po pewnym czasie słabnie. Zmianę na tyle głęboką, żeby para naprawdę wyszła z kryzysu, osiąga najwyżej połowa z nich. W najdłuższym z tych badań naukowcy przez pięć lat śledzili losy 134 małżeństw w poważnym kryzysie. Wyraźną poprawę utrzymała mniej więcej połowa z nich, a ponad jedna czwarta była już po rozstaniu.
Z naszej praktyki wynika, że pary, którym same wspólne sesje nie wystarczają, łączy często jedno: źródło konfliktu leży głębiej niż w sposobie rozmawiania.
Skąd biorą się kłótnie, które wracają
Każde z partnerów wnosi do związku coś, co powstało na długo przed ich spotkaniem: wzorce z domu rodzinnego, dawne zranienia, własny sposób przeżywania bliskości i złości. W kryzysie te historie zaczynają się zazębiać. Żona słyszy w uwagach męża głos ojca, któremu nic nie wystarczało, i broni się atakiem. Mąż odbiera jej chłód jako odrzucenie znane mu z dzieciństwa i naciska jeszcze mocniej. Z zewnątrz wygląda to na spór o spóźnienie na kolację, tymczasem oboje bronią się przed bólem sprzed lat. Terapeuci par nazywają ten mechanizm cyklem wrażliwości.
Terapeuta pary widzi ten cykl na sesji i potrafi go nazwać. Zrozumienie, dlaczego jedno z partnerów reaguje tak gwałtownie, wymaga jednak często spokojnej rozmowy w cztery oczy. O wstydzie, dawnych krzywdach czy wątpliwościach co do związku trudno mówić przy osobie, której te sprawy dotyczą. Badacze, którzy przyglądali się parom pracującym w obu formach, zauważyli, że niektóre tematy pojawiały się wyłącznie na sesjach indywidualnych.
Kiedy każde z partnerów potrzebuje własnej terapii
O formie pracy terapeuta decyduje po pierwszych spotkaniach, kiedy zna już historię pary. Własna terapia każdego z partnerów okazuje się potrzebna wtedy, gdy jedno z nich zmaga się z depresją, lękiem, uzależnieniem albo skutkami traumy. Podobnie jest, gdy kłótnie wracają do tych samych tematów mimo wspólnej pracy nad komunikacją, a reakcje któregoś z partnerów są dużo silniejsze, niż wymagałaby tego sytuacja.
Najczęściej jednak potrzebę pracy indywidualnej widzimy u par, w których jedno lub oboje partnerzy mają zaburzenie osobowości albo przynajmniej silnie zaznaczone rysy osobowości, przede wszystkim narcystyczne, z pogranicza (borderline) lub obsesyjno-kompulsywne. Takie rysy ma wielu pacjentów, którzy do nas przychodzą. Utrwalone sposoby przeżywania siebie i innych kształtują wtedy każdą rozmowę: drobna uwaga wywołuje poczucie upokorzenia, lęk przed odrzuceniem albo potrzebę kontroli, a reakcja bywa gwałtowna i trudna do zatrzymania. Wspólne sesje pozwalają zobaczyć, co dzieje się między partnerami, jednak do źródeł tych trudności sięga dopiero praca indywidualna. Dlatego przy zaburzeniach osobowości i silnych rysach osobowości równolegle z terapią pary prowadzimy terapię indywidualną.
Podobnie pracujemy z parami, w których jedno z partnerów jest w spektrum autyzmu, także z rozpoznaniem zespołu Aspergera, albo ma ADHD. Odmienny sposób odbierania emocji, potrzeba przewidywalności czy trudności z uwagą i organizacją codzienności łatwo stają się źródłem wzajemnych pretensji. Na sesjach indywidualnych osoba neuroatypowa może lepiej zrozumieć swój sposób funkcjonowania, a na wspólnych para uczy się żyć z tą różnicą bez wzajemnego obwiniania.
Szczególnie wyraźnie widać to po zdradzie. Osoba zdradzona często nie potrafi uwolnić myśli od tego, co zaszło, a osoba zdradzająca sama nie rozumie, dlaczego do zdrady doszło. Każde z nich potrzebuje wtedy miejsca, w którym może przyjrzeć się sobie bez obecności partnera. Takiego miejsca potrzebuje też osoba, która waha się, czy chce zostać w związku.
Przy przemocy, czynnym uzależnieniu albo romansie, który wciąż trwa, wspólne sesje bywają na razie przedwczesne. Pracę zaczynamy wtedy od terapii indywidualnych w naszym zespole, a do spotkań pary wracamy, kiedy wspólna praca może przynieść efekt.
Depresja jednego z partnerów
Pary często zakładają, że depresja jednego z partnerów wyklucza wspólne sesje i najpierw trzeba ją leczyć osobno. Badania tego nie potwierdzają. Przegląd Cochrane z 2018 roku pokazał, że terapia pary zmniejsza objawy depresji podobnie jak terapia indywidualna, a napięcie w związku zmniejsza wyraźniej, choć autorzy podkreślają, że badań jest na razie niewiele. Diagnoza nie zamyka więc drogi do wspólnej pracy. Terapeuta ocenia po wywiadzie, czy wystarczą wspólne sesje, czy potrzebna jest także terapia indywidualna.
Dwie terapie w dwóch różnych gabinetach
Partnerzy w kryzysie często szukają pomocy każde na własną rękę. Ona chodzi do terapeutki poleconej przez przyjaciółkę, on do terapeuty z drugiego końca miasta. Każdy z tych terapeutów zna związek z jednej opowieści i dba o dobro swojego pacjenta, bo takie jest jego zadanie. Klinicyści od lat ostrzegają jednak, że terapeuta, który słyszy tylko jedną stronę, może nieświadomie utrwalać negatywny obraz nieobecnego partnera, a dwie terapie zaczynają zmierzać do różnych celów. Prof. Bogdan de Barbaro opisuje pacjentkę, której terapeutka indywidualna wspierała dążenie do rozwodu, co przekreśliło równoległą terapię pary. Z naszego doświadczenia wynika, że w takim układzie kryzys zwykle narasta, bo nikt nie odpowiada za związek jako całość.
Jak łączymy terapie w Sensity
Z tych obserwacji wyrósł Model 3 Perspektyw. Parę prowadzi terapeuta par, a każde z partnerów pracuje z własnym terapeutą indywidualnym. Wszyscy trzej należą do jednego zespołu i regularnie konsultują przebieg pracy. Terapeuta pary nigdy nie prowadzi terapii indywidualnej żadnego z partnerów, dzięki czemu pozostaje bezstronny wobec obojga.
Między terapeutami nie ma tajemnic, natomiast partnerowi terapeuci niczego nie przekazują. Wszystko, co ważne dla związku, pacjent mówi partnerowi sam. Zasadę omawiamy przed rozpoczęciem pracy, a partnerzy świadomie ją akceptują. Większość prowadzonych przez nas par wybiera właśnie tę formę pracy, a o tym, czy jest właściwa dla danej pary, rozmawiamy po pierwszych spotkaniach.
Gdy partner nie chce iść na terapię
Zdarza się, że mąż albo żona odmawia wspólnych spotkań. Pracę może wtedy zacząć jedno z partnerów i nie jest to ani przyznanie się do winy, ani rezygnacja ze związku. Terapia indywidualna pozwala zrozumieć własny udział w konflikcie i zmienić sposób reagowania, a zmiana po jednej stronie porusza cały układ. Kiedy partner dojrzeje do wspólnych sesji, para zaczyna terapię razem, a terapii indywidualnej nie trzeba przerywać. Więcej piszemy o tym na stronie Gdy partner nie chce iść na terapię.
Model 3 Perspektyw w Sensity
Terapia pary i terapie indywidualne obojga partnerów, prowadzone przez jeden zespół trzech terapeutów. Pierwsze spotkanie pary z terapeutą par pozwala ustalić, jaka forma pracy przyniesie najlepszy efekt. Przyjmujemy w gabinecie w Warszawie oraz online.
Często zadawane pytania (FAQ)
Czy można jednocześnie chodzić na terapię par i terapię indywidualną?
Tak, pod warunkiem że obie terapie zmierzają do wspólnego celu, a terapeuci wiedzą o sobie nawzajem. W Modelu 3 Perspektyw wszyscy trzej terapeuci tworzą jeden zespół.
Czy terapeuta par może prowadzić terapię indywidualną jednego z partnerów?
Nie. Terapeuta pary musi pozostać bezstronny wobec obojga, dlatego terapię indywidualną zawsze prowadzi ktoś inny. Takie stanowisko przeważa wśród polskich psychoterapeutów.
Czy terapeuta indywidualny powie partnerowi, o czym pacjent mówi na sesji?
Nie. Terapeuci wymieniają informacje wyłącznie między sobą. To, co ma usłyszeć partner, pacjent mówi mu sam.
Partnerzy chodzą już na terapie indywidualne. Czy mogą zacząć terapię par?
Tak. Terapeuta par ustala z parą plan pracy, a terapie indywidualne mogą trwać dalej. Jeśli para chce, żeby wszystkie trzy terapie prowadził jeden zespół, może skorzystać z Modelu 3 Perspektyw.
Czy terapia par ma sens przy zaburzeniach osobowości, autyzmie lub ADHD?
Tak, pod warunkiem że równolegle trwa terapia indywidualna. Dotyczy to zaburzeń osobowości i silnie zaznaczonych rysów osobowości, a także spektrum autyzmu i ADHD. Wspólne sesje pomagają zmienić to, co dzieje się między partnerami, a praca indywidualna pozwala zrozumieć źródła trudności. W Modelu 3 Perspektyw obie terapie prowadzi jeden zespół.
Kiedy terapia par nie ma sensu?
Wspólne sesje są przedwczesne przy przemocy, czynnym uzależnieniu i romansie, który wciąż trwa. Trudno też o efekt, gdy jedno z partnerów podjęło już decyzję o odejściu. W jednym z badań pary, które przyszły na terapię tylko po to, żeby rozstrzygnąć, czy zostać razem, rozstawały się kilkakrotnie częściej niż pary, które chciały poprawić związek. Szerzej piszemy o tym w artykule Psychoterapia małżeńska – oczekiwania a rzeczywistość.
Ile trwa i ile kosztuje terapia?
Sesja trwa 50 minut. Terapia pary przynosi najlepsze efekty przy spotkaniach co tydzień. Każda z terapii jest rozliczana osobno, według ceny sesji terapeuty, który ją prowadzi. Ceny podajemy w cenniku.
Bibliografia
- Bradbury, Bodenmann, Interventions for Couples, Annual Review of Clinical Psychology, 2020
- Shadish, Baldwin, Meta-analysis of MFT interventions, Journal of Marital and Family Therapy, 2003
- Christensen, Atkins, Baucom, Yi, Marital status and satisfaction five years following a randomized clinical trial comparing traditional versus integrative behavioral couple therapy, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2010
- Lebow, Snyder, Couple therapy in the 2020s: Current status and emerging developments, Family Process, 2022
- Barbato, D’Avanzo, Parabiaghi, Couple therapy for depression, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018
- Gurman, Burton, Individual therapy for couple problems: perspectives and pitfalls, Journal of Marital and Family Therapy, 2014
- Bogdan de Barbaro, Zdrada – i co dalej?, mp.pl
- Owen, Duncan, Anker, Sparks, Initial relationship goal and couple therapy outcomes at post and six-month follow-up, Journal of Family Psychology, 2012




Dodaj komentarz
Chcesz dołączyć do dyskusji?Zapraszamy do komentowania!