Tag Archive for: Perdjon

W poprzedniej części artykułu – Funkcjonowanie rodziny z przewlekle chorym dzieckiem – z jakimi trudnościami mierzy się rodzina? – naszkicowałam wyzwania przed jakimi staje rodzina chorego dziecka. Z traumą przewlekłej choroby mierzą się jednak nie tylko rodzice, ale też zdrowe rodzeństwo i o nim chciałabym dziś napisać nieco więcej.

Choroba angażuje całą rodzinę

W wielu domach, gdy zagości przewlekła choroba – staje się ona szczególnym „bytem”. Całe życie zaczyna toczyć się wokół niej. Planowanie kolejnych wizyt w szpitalach, lęk przed wynikami badań i przebiegiem zabiegów. Pilnowanie pór podawania leków, specjalne diety, zabiegi pielęgnacyjne w domu… i wiele innych wyzwań sprawiają, że rodzice są nie tylko w lęku, ale też poczuciu niemocy, bezsilności.

Zmęczeni zarówno fizycznie, jak i psychicznie mogą stracić z oczu pozostałe dzieci, ich emocje i potrzeby – lub obarczyć je nadmierną odpowiedzialnością. Scenariusze funkcjonowania z chorym dzieckiem mogą być różne. Ja chciałabym wyczulić Was na kilka błędów, których warto unikać.

Jakich błędów należy unikać?

Zadania dla każdego!

Dzieci chore, czy w różnych obszarach nie w pełni sprawne, często bywają zwalniane z wykonywania domowych obowiązków. W zdrowym rodzeństwie budzi to poczucie zazdrości, złości. Pojawiają się myśli, że jest to nieuczciwe, lub (co gorsza), że lepiej jest być chorym. Dzieci chore natomiast również cierpią w takim układzie, bo wzrastają w poczuciu pewnego wykluczenia z codziennego życia rodziny, uczą się bycia bezradnymi i mało sprawczymi.

To co może być wartością dla wszystkich to oczekiwanie zaangażowania w codziennych obowiązkach od każdego z domowników, ale na miarę jego możliwości. Każdy z nas chce czuć się potrzebny ważny i mieć możliwość bycia docenionym. Wyznaczanie zadań możliwych do zrealizowania dzieciom chorym jest świetną okazją do budowania w nich stabilnego poczucia własnej wartości i sprawstwa.

To TY jesteś rodzicem

Kiedy ilość obowiązków i trosk nas przytłacza – szukamy oparcia. To naturalne i zdrowe zachowanie. Możemy go szukać w naturalnym środowisku – czyli w partnerze, w dalszej rodzinie, przyjaciołach, lub u profesjonalistów, tzn. w różnych instytucjach pomocowych typu Ośrodki Pomocy Społecznej, fundacje, poradnie.

Zdarza się jednak, że podporą w trudnych chwilach stają się zdrowe dzieci. Często są one obarczane nadmierną odpowiedzialnością. Powierzając im opiekę nad chorym rodzeństwem oczekujemy dojrzałości, zrozumienia dla trudności, cierpliwości. W przypadku samodzielnego rodzicielstwa, lub w domach, gdzie relacja partnerska nie działa – zdarza się, że jedno z dzieci w niepisanej umowie ma być również partnerem. Staje się powiernikiem lęków, pocieszycielem, a nawet doradcą.

Bez względu na to jak dojrzałe i samodzielne wydają nam się być nasze dzieci (a wydają się bardzo – zwłaszcza w porównaniu z rodzeństwem chorym) – musimy pamiętać, że to wciąż są dzieci. Ich zadania to zabawa i nauka, poznawanie świata, budowanie relacji rówieśniczych, nauka rozpoznawania własnych potrzeb i emocji. Zadania nieadekwatne do wieku rozwojowego odbierają im dzieciństwo, którego nie da się później nadrobić.

Dziecko to nie projekt!

Kiedy rodzi się dziecko wielu rodziców jest nim zaciekawionych. Z uwagą obserwują jak dziecko rośnie, rozwija się, czym się interesuje, jakie talenty zaczyna przejawiać. Są rodzice, którzy maja w sobie dużą akceptacje dla odrębności dziecka i przyjmują je takim, jakim jest. Są też tacy, którzy chcieliby aby dziecko zrealizowało ich niespełnione marzenia. Pragną dać wszystko to, czego sami nie mieli, oczekując w zamian „wykorzystania szansy”.

W przypadku pojawienia się chorego rodzeństwa oczekiwania te mogą przybrać na sile. Jeśli wiem, że jedno z dzieci nie będzie miało szans pójść na studia, nie da nam wnuków, możemy chcieć, aby to zdrowe dziecko niejako wynagrodziło nam te straty. Jest to efekt nieprzeżytej żałoby, o której pisałam w poprzedniej części. Choroba dziecka wiąże się zawsze z utratą. Musimy pożegnać swoje marzenia i wizje i wspierać chore dziecko w tych obszarach, w których jest w stanie się realizować.

Od zdrowego rodzeństwa natomiast nie możemy oczekiwać żadnej rekompensaty czy zadośćuczynienia za nasze poświęcenie i trud włożony w wychowywanie nie w pełni sprawnego dziecka. Każde z nich jest inne, wyjątkowe i ma prawo takie być.

 

WWO to coraz popularniejszy, ale wciąż jeszcze dosyć tajemniczy skrót. Wiemy już, że chodzi o osoby wysoko wrażliwe, ale co to właściwie znaczy? Skąd się bierze wysoka wrażliwość i jak sobie „z nią radzić”? Na te pytania postaram się dziś odpowiedzieć w dalszej części tekstu. Zapraszam do lektury.

Wysoka wrażliwość – czy to choroba?

Mówiąc o wrażliwości – często skrótowo myślimy o empatii, czyli pewnego rodzaju wyczuleniu na emocje innych osób. W tym przypadku jest to jednak szersze pojęcie i obejmuje wrażliwość przetwarzania sensorycznego (odbierania i przetwarzania bodźców), czyli dziedziczną cechę temperamentu różnicującą ludzi. Szacuje się, że 1 na 5 osób zalicza się do osób wysoko wrażliwych.

Wysoka wrażliwość jest coraz częściej diagnozowana. Dysponujemy już odpowiednimi narzędziami psychometrycznymi dedykowanymi zarówno do diagnozy dzieci, jak i osób dorosłych. Jednak wysoka wrażliwość nie jest zaburzeniem i nie trzeba się z niej leczyć! Każdy z nas odbiera bodźce z otoczenia, a WWO odbierają je nieco inaczej. Często jednak przejawy wysokiej wrażliwości są mylone (zwłaszcza w okresie dziecięcym i dorastania) z objawami takich zaburzeń jak: zaburzenia lękowe, zaburzenia uwagi, integracji sensorycznej.

Skoro już wiemy, że WWO nie jest chorobą czy zaburzeniem, tylko innym, bardziej intensywnym doświadczaniem świata, warto zastanowić się dlaczego niektórzy z nas właśnie tak go dobierają.

Osoby wysoko wrażliwe – co je charakteryzuje?

Można by powiedzieć, że każdy jest inny, co oczywiście jest prawdą, ale byłoby to spore uproszczenie. Kiedy mówimy o cechach osobowości, czy temperamentu – wiemy, że wszyscy je mamy, ale nasilone w różnym stopniu.

Na przykład, jedni z nas są bardziej otwarci na nowe doświadczenia, inni są w stosunku do nieznanego bardziej nieufni i potrzebują więcej czasu na podjęcie decyzji, czy w coś się zaangażują. Podobnie jest z innymi cechami, np. ekstrawersją, czy sumiennością. Każdy z nas ma jakąś – tylko jedni wysoką, inni niską. Nie ma tu miejsca na wartościowanie, że np. lepiej jest być ekstrawertykiem, niż introwertykiem, bo jest zwyczajnie inaczej.

Szybsze przestymulowanie

WWO – czyli to specyficzne odbieranie świata może być uwarunkowane genetycznie, ale może też kształtować się we wczesnym dzieciństwie. Ze współczesnych badań wiemy, że w sposobie odbierania świata ogromne znaczenie ma tzw. reaktywność. To znaczy, że układ nerwowy jednych osób potrzebuje mniej bodźców, lub mniej intensywnych do szybkiego pobudzenia. Może to mieć związek z wrażliwość na dopaminę (i inne przekaźniki). I tak niektórzy z nas szybciej się przestymulowują w zetknięciu z dużą ilością bodźców, co odbierają jako zmęczenie czy rozdrażnienie. Widać to zwłaszcza po dzieciach, które po intensywnym dniu stają się w ocenie dorosłych „marudne”, czy „nieposłuszne” – co zwyczajnie jest przejawem dostarczenie zbyt dużej ilości bodźców do przyswojenia przez jeszcze nie do końca rozwinięty układ nerwowy.

Wyjątkowa empatia

Jednak wysoka wrażliwość, to nie tylko szybsze przestymulowywanie się, czy częstsze poczucie przytłoczenia. Osoby wysoko wrażliwe poznamy np. po wyjątkowej empatii. Ich neurony lustrzane również pracują „na wyższych obrotach” przez co osoby te dużo łatwiej odczuwają to, co ich rozmówcy. Mówimy w tym przypadku także o zarażaniu afektywnym – czyli dostrajaniu się, współodczuwaniu emocji innych osób.

Zjawisko synestezji

Innym przejawem WWO jest zjawisko synestezji, czyli uruchamiania więcej niż jednego zmysłu. Osoby te często np. jedząc zwracają większą uwagę nie tylko na sam smak, ale także zapach potrawy, jej kolory, strukturę…. Wiąże się to z doświadczeniami, których osoby nie będące wysoko wrażliwe, nie są w stanie sobie wyobrazić, np. widzeniem koloru muzyki.

Wysoka wrażliwość ma wpływ na wszystkie sfery życia. Przede wszystkim na budowanie relacji: głębszych, bardziej intymnych, ale też potrzebę izolacji przy nadmiernym kontakcie; odczuwanie codziennych przyjemności, ale także potrzebą większego zadbania o siebie, aby osiągać skupienie i jasność umysłu.

Jak zatem radzić sobie z własną wrażliwością?

Nie oceniać siebie! Jak wspomniałam na początku artykułu – WWO to termin stosunkowo nowy. Wiele osób obdarzonych tą cechą słyszy zatem, że coś z nimi nie tak, że są przewrażliwione, że „za bardzo przeżywają”. Pamiętaj, że WWO mimo że, czasem może Ci ciążyć, daje też ogromne możliwości pięknego, pełnego życia.

Zaakceptuj siebie i dbaj o siebie. Nie czekaj, aż w wyniku nadmiaru stymulacji poczujesz rozdrażnienie, czy skrajne zmęczenie. Masz prawo bez tłumaczenia się rezygnować z pewnych aktywności, zadbać o przestrzeń wokół siebie (taką, która pozwoli się skupić) i czas na regenerację, wyciszenie. To Ty wiesz najlepiej czego potrzebujesz. Słuchaj siebie i podążaj za tym, co czujesz! Pamiętaj, że nadmierne eksploatowanie siebie i swojego układu nerwowego (często łączone z poczuciem winy) większa podatność na depresję, czy wystąpienie stanów lękowe.

Po co WWO terapia?

Wiesz, już, że wszystko z Tobą ok. Jeśli jednak czujesz, że Twoja wrażliwość utrudnia Ci funkcjonowanie, np. w roli rodzica (dzieci potrafią być bardzo absorbujące), zgłoś się do terapeuty, żeby poznać siebie lepiej i dzięki temu lepiej o siebie zadbać. Dzięki terapii poradzisz sobie z poczuciem winy, rozpoznasz sytuacje, które szczególnie źle na Ciebie wypływają, nauczysz się skutecznie regenerować. Na naszym blogu powstał też oddzielny wpis o tym, jak wygląda terapia dla osób wysoko wrażliwych, który pozwoli uzupełnić wiedzę na temat WWO.

 

Ostatnie dni przyniosły wiele trudnych emocji: mieszankę złości, strachu, niedowierzania, niemocy…

Wszyscy doświadczyliśmy kryzysu i niektórzy z nas poradzą sobie z nim samodzielnie, a inni będą potrzebowali wsparcia. Aby wspierać skutecznie podpowiem Wam dziś czym jest kryzys, czego możemy się spodziewać, kiedy udzielamy pomocy i co jest skuteczne.

Czym jest kryzys?

Kryzys to nie samo zdarzenie, a nasza reakcja na to zdarzenia. W zależności od dostępnych zasobów, wcześniejszych doświadczeń, sposobu postrzegania świata, naszych cech osobowościowych – różnie będziemy reagować na to samo wydarzenie.

Najprostsza definicja kryzysu – to normalna reakcja na nienormalne zdarzenia. To próba poradzenia sobie z sytuacją, która w jakiś sposób nas przerasta.

Kryzys sytuacyjny

W pracy interwenta najczęściej spotykam się z kryzysami sytuacyjnymi, tzn. takimi zdarzeniami, które są dla pacjenta trudne, z których nie widzi możliwości wyjścia, lub ma poczucie, że go przerastają, przytłaczają. Są to np. rozstania/rozwody, choroba lub śmierć kogoś bliskiego, utrata pracy, diagnoza własnej choroby.

Kryzys rozwojowy

Inną grupą kryzysów są kryzysy rozwojowe związane z pewnymi naturalnymi zmianami w naszym życiu. Dotyczą większości z nas, ale nie każdy przechodzi owe zmiany tak samo. Kryzysy te są często związane ze zmianą roli społecznej. Przejściem z jednego okresu rozwojowego do kolejnego, np. wejście w związek małżeński, pojawienie się lub odejście z domu dzieci, przeprowadzki i zmian pracy, przejście na emeryturę.

Kryzys środowiskowy

To czego doświadczamy obecnie to tzw. kryzys środowiskowy – dotyczący dużej grupy społecznej. Grupy, które obecnie wymagają wsparcia są różne. W pierwszej kolejności przychodzą nam na myśl Ukraińcy – Ci którzy zostali w kraju, doświadczają cały czas realnego zagrożenia życia. Następnie uchodźcy – ocaleni, którym udało się do nas dotrzeć. Są też Ci, którzy udzielają pomocy, zarówno profesjonalnej, jak i spontanicznej, bez wcześniejszego przygotowania. Są to interwenci kryzysowi, lekarze, ratownicy medyczni, psychologowie, wolontariusze, mieszkańcy całej Polski organizujący zbiórki i oferujący noclegi.

Ci wszyscy „pomagacze” sami mogą doświadczać trudnych emocji i potrzebować wsparcia, lub nie mieć wiedzy, wykształcenia w tym temacie i nie do końca wiedzieć jak pomagać uchodźcom skutecznie.

Cele interwencji kryzysowej

Pierwszym celem interwencji kryzysowej jest zapewnienie bezpieczeństwa. Osobom, które do nas dotarły teoretycznie nie zagraża już niebezpieczeństwo, ale nadal są przerażeni, gdyż znaleźli się w obcym kraju, często nie znając języka, nie mając tu bliskich, schronienia, najpotrzebniejszych rzeczy. Należy w pierwszej kolejności zabezpieczyć podstawowe potrzeby: nocleg, jedzenie, ubranie na zmianę, w niektórych przypadkach także pomoc medyczną.

W obecnej sytuacji, kiedy minęły pierwsze dni od ataku i udało im się uciec z bezpośredniego zagrożenia – mija też faza szoku. Teraz potrzebują czasu na regeneracje – nie dopytuj, nie zagaduj. Osoby te mogą się wycofać z relacji. Stopniowo będzie mijało zamrożenie i do głosu zaczną dochodzić wszelkie emocje.

W drugim etapie kryzysu nazywanym fazą ostrego zagrożenia te emocje mogą się ze sobą mieszać i będą bardzo intensywne. Z jednej strony będzie to lęk, a z drugiej złość. Pojawi się poczucie straty, zacznie się przeżywanie żałoby, ale może też być poczucie winy związane z tym, że im się udało wyjechać, a innym być może nie. Złość, daje ogromną siłę i można ją wykorzystać do odzyskania poczucia sprawstwa.

Jak pomagać w kryzysie?

Pomagaj dostrzegać możliwości, rozwiązania

Z tym osoba w kryzysie będzie miała trudności, ale nie wyręczaj jej. Poczucie, że ma się wpływ na swoje życie, że samodzielnie można coś zrobić i podjąć konkretne działania – pomaga wrócić do równowagi psychicznej.

Silne emocje mogą wywołać też reakcje somatyczne, gorączkę, bóle głowy, mdłości. Nie wolno jednak ich bagatelizować, być może osoba, którą wspierasz wymaga konsultacji z lekarzem.

Udzielaj sprawdzonych informacji

Poczucie bezpieczeństwa zapewnia też wiedza – co się teraz będzie działo, gdzie można szukać wsparcia, co po kolei należy załatwić. Informuj o tym, ale podawaj tylko sprawdzone informacje.

Integruj

W kryzysie społecznym niezwykle leczącą moc ma kontakt z tymi, którzy przeżyli to samo, bo oni mogą współodczuwać. Pomagaj nawiązywać kontakt z innymi uchodźcami, lub po prostu z rodakami. Wspólna historia, kultura, język pomagają dzielić się emocjami.

Jeśli nie wiesz co robić – zwyczajnie pytaj

Proponuj (rozmowę, posiłek, wyjście na spacer), ale nie narzucaj się. Uszanuj to, co dzieje się z osobą po tak trudnych przeżyciach. Być może (zwłaszcza w pierwszej i trzeciej fazie) nie będzie miała ochoty na kontakt. Nie będzie też chciała analizować i przeżywać tego, co się wydarzyło.

Jak słuchać o trudnych emocjach?

Tu kilka ważnych wskazówek – jeśli już zapytamy, to ważne aby wysłuchać do końca, bez przerywania. Czasami trudno jest nam wytrwać przy kimś, kto przeżywa silne emocje. To duża sztuka, aby wytrwać, nie pocieszać, aby nie unieważnić, nie umniejszać tego, co dana osoba właśnie doświadcza.

Możemy zapewniać, że chcemy wesprzeć, że staramy się zrozumieć, ale nie mówić, że wiemy, co ktoś czuje – bo nie wiemy. Nie wolno nam też składać obietnic typu “wszystko będzie dobrze” – bo tego też nie możemy być pewni. Nie musimy też znać odpowiedzi na pytania – zwłaszcza takie – dlaczego coś się dzieje. Nie musimy mieć gotowych rozwiązań. Często cierpiące osoby, wcale ich nie oczekują. Sama nasza obecność i empatia wystarczą, aby poczuły się lepiej.