Osobowość anankastyczna - co to, objawy, leczenie

Osobowość anankastyczna – co to, objawy, leczenie

Osoby zorganizowane, przykładające się i dokładne, są bardzo pożądane jako pracownicy. Cenimy ich również w życiu rodzinnym czy towarzyskim. Zawsze można na nich liczyć. Jak się czegoś podejmują to mamy pewność, że doprowadzą sprawy do końca, dbając o najdrobniejsze szczegóły. Niestety, jest też druga strona medalu – znacznie mniej pozytywna, czyli perfekcjonizm i pedantyzm. Granice dokładności są bardzo wyśrubowane bez możliwości ich obniżenia, uelastycznienia. To właśnie charakteryzuje osoby anankastyczne (inaczej obsesyjno-kompulsyjne).

Światowa Organizacja Zdrowia o anankastycznym (obsesyjno-kompulsyjnym) zaburzeniu osobowości

Myśląc o omawianej strukturze osobowości możemy używać określeń: osobowość anankastyczna, obsesyjno-kompulsyjna, obsesyjna, kompulsyjna. Niezależnie jednak jakiego określenia użyjemy, aby móc diagnozować jakiekolwiek choroby czy zaburzenia, należy zweryfikować ściśle określone kryteria wyznaczone i opisane przez Światową Organizację Zdrowia. W przypadku osobowości anankastycznej są to:

  • nadmierne przeżywanie wątpliwości i nadmierna ostrożność;
  • koncentracja na szczegółach, regulaminach, inwentaryzowaniu, porządkowaniu, organizowaniu lub schematach postępowania;
  • perfekcjonizm przeszkadzający w wypełnianiu zadań;
  • nadmierna sumienność i skrupulatność;
  • nadmierna koncentracja na produktywności wykluczająca przyjemność i związki międzyludzkie;
  • nadmierna pedanteria i uległość wobec konwencji społecznych;
  • sztywność i upór;
  • nieracjonalne przypuszczenie, że inni dokładnie podporządkowują swą aktywność sposobom działania pacjenta albo nieracjonalna niechęć do przyzwalania innym na działanie.

Osoba anankastyczna w codzienności

Osoby posiadające omawianą strukturę osobowości są niemal zupełnie pozbawione spontaniczności. Potrzebują mieć wszystko zaplanowane z najdrobniejszymi i dla innych mało znaczącymi, szczegółami. Próbują mieć kontrolę nad wszelkimi sytuacjami życiowymi, źle reagują na jakiekolwiek zmiany czy nieprzewidziane aspekty zdarzeń. Nie wyobrażają sobie postępowania innego niż zgodne z zasadami, normami, wytycznymi, planami czy odgórnymi pomysłami.

Często takie osoby dość szybko i z imponującymi skutkami rozwijają zawodowe kariery. Pną się po kolejnych szczeblach stanowisk – bo kto inny będzie się nadawał bardziej niż ci poświęcający siebie i swoje życie pracy, firmie, sprawie? A zatem często w tej grupie znajdują się ci, których nazywamy pracoholikami i/lub formalistami.

Anankastyczna osobowość a relacje międzyludzkie

Przez swoją sztywność i chłód zasadniczości, osoby te są postrzegane jako mało zaangażowane relacyjnie i emocjonalnie. Potrzebując wszystko kontrolować wymagają od partnera czy innych osób bliskich, nieustannego podporządkowania i wypełniania oczekiwań. Przez towarzyszący im z kolei lęk przed brakiem tejże kontroli („jeśli czegoś nie kontroluję, może mnie przerosnąć”) są zamknięte na dialog, inne/nowe rozwiązania czy okazywanie uczuć.

Przyczyny powstawania anankastycznej struktury osobowości

Nie są znane jednoznaczne przyczyny powstawania osobowości obsesyjno-kompulsyjnej. Badacze są zgodni jednak w tym, że odpowiedzialny jest nie pojedynczy czynnik, a raczej ich połączenie. Mówi się o czynnikach:

  • Biologicznych, czyli związanych z genetyką;
  • Rodzinnych i środowiskowych, czyli związanych z wychowaniem. Jeśli w rodzinie i szkole, rodzice, opiekunowie, nauczyciele przywiązywali zbyt dużą wagę do odpowiedzialności, zasad, określonych sposobów działania, ocen, kontrolowania to dziecko takiego właśnie schematu się uczyło. Ucząc się go z kolei drugim torem toczyło się wycofywanie z kreatywności i spontaniczności na rzecz spełniania wymagań i dostosowania.
  • Psychologicznych, czyli związanych z kształtującym się temperamentem, charakterem i osobowością.

Osobowość anankastyczna – leczenie

Dla pacjentów obsesyjno-kompulsyjnych, anankastyczność jawi się jako jedyny słuszny, akceptowalny i skuteczny sposób działania i myślenia. Ani nie widzą ani nie potrzebują niczego zmieniać. Do gabinetu specjalisty trafiają najczęściej niemal na siłę wysłani przez partnera, który tej sztywności nie jest już w stanie wytrzymać. Zdarza się również, że w swojej strukturze osobowości rozwijają stany depresyjne, lękowe, związane z OCD (czyli zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi). Chociaż są to trudne sytuacje, to jednak korzyścią jest szukanie pomocy medycznej i/lub psychoterapeutycznej.

Zgodnie z omawianymi w niniejszym artykule czynnikami i cechami można się domyśleć, że osoby z taką strukturą osobowości rzadko zgłaszają się na psychoterapię. To właśnie długoterminowy proces terapeutyczny jest najlepszą formą pomocy. Polega on na odkryciu, zrozumieniu i uelastycznieniu sposobu myślenia, czyli tak zwanych schematów myślowych. Jest to bardzo trudna i żmudna praca, ale jednocześnie jedyna, która może realnie pomóc.

Potrzebujesz pomocy psychoterapeuty? Skontaktuj się z Nami!

Oceń ten artykuł

1 komentuj
  1. swoboda umysłu
    swoboda umysłu says:

    Bardzo dobrze objaśniona osobowość, rzeczywiście sztywność oraz powielanie tych samych czynności, obsesyjne myślenie dominuje.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Chcesz się przyłączyć do dyskusji?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *