Jak rozmawiać z dzieckiem o kryzysie w małżeństwie?
Nie odzywamy się do siebie od tygodnia. Śpimy w oddzielnych sypialniach. – Często są to zdania wypowiadane przez pary będące w kryzysie. Pytam wtedy o reakcje dzieci na tę sytuację.
One nic nie wiedzą, nic nie zauważyły… nic im nie mówimy, nie chcemy ich w to plątać.
Kryzys w małżeństwie a dziecko – gdy nie mówimy nic
Jako rodzic dobrze rozumiem, chęć oszczędzenia dzieciom różnych trudnych czy nieprzyjemnych uczuć i doświadczeń, ale wiem też, że dzieci są doskonałymi obserwatorami i nawet, gdy nic im nie powiemy, nie pokłócimy się w ich obecności, to one wiedzą i czują, że dzieje się coś niedobrego. A że w domu nie ma zwyczaju rozmowy na niełatwe tematy, dzieciom pozostaje domyślanie się.
I to domyślanie się niestety nie idzie dzieciom tak jak my – dorośli, byśmy tego chcieli. Dziecko widzi, że rodzice ze sobą nie rozmawiają, że mama jest smutna i czasem płacze. I właściwie zawsze zrozumie, że to przez niego, że to jego wina, że tak się dzieje. Co za tym idzie dalej, raczej nie przyjdzie zapytać co robię źle, że jesteś smutna. Tylko zacznie zachowywać się w sposób pokazujący, że dzieje się z nim coś trudnego z czym sobie nie radzi – mogą to być wybuchy złości, mogą to być zachowania agresywne lub autoagresywne. A nam trudno to będzie powiązać z sytuacją w domu.
Kryzys w małżeństwie a dziecko – gdy mówimy za dużo
Czasem rodzice wybierają odmienną strategię i mówią dzieciom za dużo. Wplątują je i wikłają w komunikację związkową, tym samym obarczają dzieci ogromną odpowiedzialnością.
– Mamo dlaczego płaczesz?
– Spytaj taty – on na pewno wie.
Niejednokrotnie w złości na współmałżonka wplątujemy nawet nie intencjonalnie nasze dzieci w komunikację dorosłych. Warto pamiętać, że dziecko nie wie i nie rozumie, że ta złość może być chwilowa. Poczuje, że jest odpowiedzialne za wyjaśnienie konfliktu między rodzicami i doprowadzenie do stanu, gdy rodzice znów będą ze sobą szczęśliwi i uśmiechnięci.
O takiej sytuacji w terapii rodzinnej mówimy, że dziecko zostało uwikłane w trójkąt. Takie striangulowane dzieci często chcą, na nieświadomym poziomie, zbliżyć i pogodzić rodziców poprzez swoją chorobę. Jeśli będzie mnie bolał brzuch, albo zemdleję to rodzice będą musieli się mną zająć i przestaną się kłócić.
Często objawy czy choroba rozwijają się tak bardzo, że cała rodzina trafia na terapię i po raz pierwszy rodzice słyszą, jak wiele dziecko widzi. Bo oni przychodzą po pomoc w sprawie dziecka, a dziecko zgłasza, że problemem w domu nie jest jego choroba, ale ciągłe kłótnie rodziców.
Dzieci często próbują naprawić małżeństwo rodziców na własny sposób. Dziesięcioletni syn jednej z naszych pacjentek zaczął w czasie kryzysu rodziców wstawać wcześniej niż reszta domu. Kroił chleb, nastawiał wodę na herbatę i stawiał na stole dwa talerze obok siebie. Rodzice od dawna jedli osobno, każde o innej porze. Matka opowiadała nam o tych śniadaniach z rozczuleniem, jako o dowodzie, że syn dobrze sobie radzi. W połowie zdania zatrzymała się i zrozumiała, co właściwie opisuje. Chłopiec robił to, co potrafił: każdego ranka próbował posadzić rodziców przy jednym stole.
Jak rozmawiać z dzieckiem o kryzysie w małżeństwie?
To jak w końcu rozmawiać z dzieckiem o naszych problemach, co mówić, a co nie? – często pytają rodzice w gabinecie. To bardzo ważne pytanie i należy do niego podejść niezwykle odpowiedzialnie, pamiętając, że nam dorosłym, dojrzałym osobom nie jest łatwo poradzić sobie z kryzysem, a naszym dzieciom jest sto razy trudniej.
Rozmowa z dzieckiem o problemach rodziców – o czym warto pamiętać?
Czy tego chcemy czy nie dzieci są świadkami naszych kryzysów:
- jeśli nie powiemy im nic, będą dorastać w przekonaniu, że o trudnych rzeczach się nie mówi, że swoich emocji nie warto pokazywać;
- jeśli będziemy się otwarcie przy nich kłócić, nasiąkną złością i zaniosą ją dalej;
- jeśli uwikłamy je w nasze rozgrywki, wplączemy w naszą komunikację, dziecko może zacząć chorować, aby uratować system rodzinny.
Warto świadomie i odpowiedzialnie powiedzieć dziecku, że rodzice mają problem (ale nie obciążajmy dziecka szczegółami jaki, ani nie sugerujmy, która strona jest winna). Wyjaśnijmy, że w życiu tak jest, że ludzie, którzy się kochają, mają czasem inne spojrzenie na świat i to jest naturalne, normalne i potrzebne. Czasem się na siebie złoszczą, a potem smucą. Ale cały czas kochają Ciebie i siebie nawzajem.
Takie słowa mogą brzmieć na przykład tak: „Mama i tata mają teraz trudny czas. Rozmawiamy o tym i poprosiliśmy o pomoc. To nie twoja wina i nie musisz tego naprawiać”. Najlepiej, żeby padły z ust obojga rodziców jednocześnie. Dziecko widzi wtedy, że przynajmniej w tej jednej sprawie rodzice wciąż są razem.
W sytuacjach kryzysu świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo to temat priorytetowy.
Ciche dni niepokoją dziecko bardziej niż kłótnia
Wielu rodziców w kryzysie stara się nie kłócić przy dzieciach. Ściszają głos, wychodzą porozmawiać do samochodu, a przy dzieciach są wobec siebie uprzejmi i chłodni. To słuszny odruch, ale sam chłód chroni dziecko mniej, niż się wydaje. Amerykański psycholog Mark Cummings od lat bada, jak dzieci reagują na konflikty rodziców. Jego badania pokazują, że milczenie i emocjonalne wycofanie rodziców szkodzą dzieciom z czasem bardziej niż otwarte kłótnie. Złość dziecko rozumie, bo zna ją z własnego doświadczenia. Nie rozumie natomiast tego, że rodzic jest obok, a jednocześnie jakby go nie było.
Z tych samych badań płynie też dobra wiadomość. Dzieci, które widzą, jak rodzice godzą się po sporze, szybko się uspokajają. Czasem czują się nawet lepiej niż przed nim. Pomaga im każdy krok w stronę porozumienia, nawet jeśli spór nie został rozwiązany do końca. Pojednanie na pokaz nie działa, bo dzieci bezbłędnie je rozpoznają. Dlatego jeśli kłótnia już odbyła się przy dziecku, przy nim powinno się też odbyć pojednanie.
Czego nie pytać dziecka w czasie kryzysu rodziców
Są pytania, które w kryzysie łatwo zadać, a których dziecko nie powinno usłyszeć. Nie pyta się go, z kim chciałoby mieszkać, ani czy tata jest dobrym ojcem. Nie pyta się też, co mama mówiła przez telefon albo dokąd tata pojechał w sobotę. Nie prosi się go o radę w sprawach małżeństwa. Każde takie pytanie stawia dziecko przed wyborem między dwiema najbliższymi mu osobami. Takiego wyboru dziecko nie powinno dokonywać nigdy.
Rozwód nie oszczędza dziecku kryzysu
Rodzice w kryzysie często mówią, że rozstają się dla dobra dzieci. Chcą im oszczędzić życia w napiętej atmosferze. Badania amerykańskiego socjologa Paula Amato pokazują jednak coś, co wielu rodziców zaskakuje. Najtrudniej przeżywają rozwód dzieci z małżeństw, w których nie było wielkich awantur. Dla nich rozstanie rodziców jest niespodziewane i niezrozumiałe, bo z ich perspektywy w domu nic złego się nie działo. Tymczasem właśnie takie małżeństwa stanowią większość rozwodzących się rodzin z dziećmi.
Rozwód nie kończy też napięcia, które dziecko zna z domu. Rodzice nadal muszą się porozumiewać w sprawie szkoły, wakacji i świąt. Jeśli nie zrozumieli, co doprowadziło ich do rozstania, przenoszą to samo napięcie do każdej z tych rozmów. Wspólne wychowywanie dzieci staje się wtedy bardzo trudne i ogromnie obciąża wszystkich, a najbardziej dzieci. O tym, jak rozwód rodziców przeżywają dzieci, piszemy też we wpisie Rozwód a dziecko.
Gdy kłopoty dziecka są sygnałem z małżeństwa
Gdy dziecko reaguje na kryzys rodziców chorobą, kłopotami w szkole albo agresją, warto zacząć od konsultacji dla rodziców. Terapeuta spotyka się na niej z jednym albo z obojgiem rodziców, bez dziecka. Pomaga zrozumieć, co dziecko próbuje swoim zachowaniem powiedzieć. Często okazuje się, że najwięcej dla dziecka mogą zrobić rodzice, którzy zajmą się własnym małżeństwem. O tym, co dzieje się z dzieckiem, gdy rodzicielstwo zastępuje związek, piszemy w poradniku „Etapy związku: od zakochania do kryzysu”. Gdy oboje rodzice są gotowi pracować nad związkiem, zapraszamy na terapię par online albo na terapię par w gabinecie w Warszawie.
Dziecko nie potrzebuje obietnic, że wszystko będzie dobrze, tylko widoku rodziców, którzy znów potrafią usiąść razem przy jednym stole.
Najczęstsze pytania
Czy rodzice mogą kłócić się przy dziecku?
Lepiej tego unikać. Jeśli jednak kłótnia już się przy dziecku odbyła, przy nim powinno się też odbyć pojednanie. Dziecko, które widzi, jak rodzice dochodzą do porozumienia, uspokaja się szybciej niż dziecko, przed którym udaje się, że nic się nie stało.
Czy mówić dziecku o rozwodzie, zanim zapadnie decyzja?
Nie. Dziecku wystarczy wiedza, że rodzice mają trudny czas, rozmawiają o tym i poprosili o pomoc. Rozmowa o rozwodzie przychodzi dopiero wtedy, gdy rodzice wiedzą, co dalej. Najlepiej, żeby przeprowadzili ją razem.
Po czym poznać, że kryzys rodziców odbija się na dziecku?
Dziecko rzadko mówi o tym wprost. Częściej zaczyna chorować, ma kłopoty w szkole albo wybucha złością. Bywa też odwrotnie: robi się wyjątkowo grzeczne i pomocne. Każda nagła zmiana w zachowaniu dziecka w czasie kryzysu rodziców jest sygnałem, że czuje więcej, niż się wydaje dorosłym.
Bibliografia
- Amato, P. R. (2005). The impact of family formation change on the cognitive, social, and emotional well-being of the next generation. The Future of Children, 15(2), 75–96.
- Cummings, E. M., Davies, P. T. (2010). Marital Conflict and Children: An Emotional Security Perspective. Guilford Press.




Dodaj komentarz
Chcesz dołączyć do dyskusji?Zapraszamy do komentowania!