Wprowadzenie. Jak nie przekazać krzywdy kolejnemu pokoleniu
Ten poradnik wyrósł z dwudziestu lat moich rozmów z pacjentami i z doświadczenia całego zespołu psychoterapeutów Sensity. Przez te lata wiele razy powtarzała się ta sama sytuacja. Kiedy podczas pierwszych sesji pytamy o dzieciństwo, zazwyczaj słyszymy tę samą odpowiedź: „było szczęśliwe, a moje relacje z rodzicami są dobre”.
Wiele osób rzeczywiście dorastało w bezpiecznych, ciepłych domach. Jednak gdy o szczęśliwym dzieciństwie mówi osoba, która od lat zmaga się z lękiem, zmęczeniem i poczuciem winy, ta opowieść często okazuje się obroną. Dziecko nie może przyjąć do wiadomości, że w domu dzieje mu się krzywda, bo nie ma dokąd pójść. Łatwiej mu uwierzyć, że wszystko jest w porządku, a problem tkwi w nim samym. To przekonanie zostaje na długo, także w dorosłości. Dlatego odruchowo bronimy własnej rodziny, bo prawda o niej bywa na początku zbyt trudna do przyjęcia.
Kiedy jednak w terapii pytamy o konkretne sytuacje, na przykład o to, co działo się w domu, gdy ktoś był smutny albo zły, ta gładka opowieść zaczyna pękać. Wychodzą na jaw krzywdy i nadużycia tak poważne, że słuchając ich, sami czujemy ścisk w gardle i napięcie w brzuchu. Tymczasem pacjenci opowiadają o nich spokojnie i rzeczowo, jakby mówili o kimś obcym. Ich umysł już dawno odciął się od tych doświadczeń, żeby pomóc im przetrwać.
Podobne historie słyszymy też od znajomych, którzy nigdy nie byli na terapii i tak samo nie dopuszczają do siebie bólu. Dlatego proszę Cię: nie myśl, że ten problem dotyczy wyłącznie osób korzystających z psychoterapii. Dzieje się to za zamkniętymi drzwiami wielu zwyczajnych, z pozoru dobrych domów.
Ten poradnik jest dla DDD, czyli dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych. Wiele osób, słysząc słowo „dysfunkcja”, myśli o alkoholu, biedzie albo biciu i uznaje, że ich to nie dotyczy. Tymczasem dysfunkcyjny może być także dom, który z zewnątrz wyglądał wzorowo: wykształceni rodzice, pełna lodówka, nienaganne maniery. Jeśli jednak panował w nim chłód, miłość trzeba było zdobywać, a dziecko musiało być dla rodziców „emocjonalnym plastrem”, czyli koić ich smutek i łagodzić konflikty, był to dom, który nie zaspokajał jego podstawowych potrzeb. Niezależnie od tego, jak Twoje dzieciństwo wygląda na rodzinnych zdjęciach, masz prawo do swojego bólu. Jeśli w Twoim domu był alkohol, więcej przeczytasz w poradniku dla dorosłych dzieci alkoholików, a różnice opisujemy w artykule „DDA i DDD”.
Za utrzymywanie tych pozorów dorosłe dziecko płaci jednak wysoką cenę. Często dopiero po latach okazuje się, że choć pamięć wiele wymazała, ciało przez cały ten czas reagowało na to, co działo się w domu. Ktoś przed każdą wizytą u rodziców źle śpi. Ktoś inny po rodzinnym obiedzie przez cały wieczór czuje napięcie w karku albo ucisk w żołądku, choć przy stole nikt nie podniósł głosu. Takie reakcje mówią o napięciu, którego głowa nie potrafi jeszcze nazwać.
W modułach poradnika nie znajdziesz rozbudowanych historii pacjentów. Zrezygnowałam z nich celowo. Szczegóły cudzej historii łatwo odciągają uwagę od samego mechanizmu. Bywa też, że czytając o kimś innym, myślisz: „u mnie tak nie było, więc chyba przesadzam”. Dlatego opisuję same mechanizmy, które krok po kroku budują niewidzialną klatkę.
Jeśli łatwiej Ci zrozumieć coś na przykładzie, przeczytaj studia przypadków na końcu poradnika. Ich bohaterowie są fikcyjni, ale ich historie złożyliśmy z doświadczeń, z którymi pacjenci najczęściej do nas przychodzą. Pokazujemy w nich, jak te mechanizmy działają w codziennym życiu i jak wygląda praca nad nimi w terapii.
Każda rodzina jest inna. Być może odnajdziesz w tej lekturze wszystkie swoje doświadczenia, a może tylko ich część. Nie opisałam tu wszystkiego, bo kontrola w rodzinie przybiera bardzo różne, często trudne do rozpoznania formy.
Napisałam ten poradnik razem z zespołem przede wszystkim po to, żeby to, co w Twojej rodzinie przechodzi z pokolenia na pokolenie, nie trafiło do Twoich dzieci i wnuków. Krzywda, której nikt nie nazwał, często wraca w następnym pokoleniu. Dzieje się to zwykle bez złej woli i bez świadomości. Matka, która jako dziewczynka słyszała, że płacz to przesada, w trudnej chwili mówi do własnej córki te same słowa. Ojciec, którego chwalono tylko za wyniki, pyta syna najpierw o oceny, a dopiero potem o to, jak minął mu dzień. Nie jest to jednak wyrok. Wiele osób, które dorastały w takich domach, przerywa ten łańcuch, a pomaga im w tym właśnie zrozumienie, skąd biorą się te odruchy i co działo się w ich rodzinie.
W tym poradniku nikt nie będzie Cię namawiał do pojednania z rodzicami za wszelką cenę. Zdarza się, że osoba, która dopiero zaczyna rozumieć, co działo się w jej domu, słyszy od otoczenia, a czasem nawet od terapeuty, że powinna jak najszybciej wybaczyć i się pogodzić. Taka presja rani po raz drugi, bo każe zaprzeczyć temu, co dopiero udało się nazwać. Najpierw potrzebny jest czas, żeby zrozumieć własną historię i odzyskać siebie. Dopiero wtedy można spokojnie zdecydować, jak ma wyglądać relacja z rodzicami.
Zanim zaczniesz czytać
Ta lektura może być trudna. Kiedy zaczynasz nazywać po imieniu to, co działo się w domu, pojawia się opór, bo trudno przyznać, nawet przed sobą, że rodzice, których się kocha, mogli skrzywdzić. Często pojawia się też żałoba. To smutek po dzieciństwie, którego zabrakło, i po rodzicach, jakich się potrzebowało, a jakich nie było. Ten smutek jest naturalną częścią zmiany.
Dedykuję ten poradnik Tobie i każdemu, kto przez lata w samotności nosił ciężar, który nigdy nie należał do niego. Życzę Ci łagodności dla siebie na każdym etapie tego procesu oraz odwagi w odzyskiwaniu własnego życia.
Z ciepłymi pozdrowieniami,
Marta Mauer-Włodarczak
Jeśli Twoja sytuacja wygląda inaczej
- „Własny dom” – jeśli znasz już ciężar, który wyniosłeś z domu rodzinnego, i chcesz zbudować nowe, zdrowe relacje.
- „DDA – dorosłe dzieci alkoholików” – jeśli w Twoim domu rodzinnym był alkohol.
- „Etapy związku: od zakochania do kryzysu” – jeśli dawne wzorce odbijają się już na Twoim związku, a kłótnie albo chłód trwają od dawna.





