Toksyczna teściowa. Co zrobić, gdy teściowa wtrąca się w małżeństwo?

Kobieta w ciąży z drugim dzieckiem stoi w przedpokoju z dwulatką na ręku i słucha, jak mąż rozmawia przez telefon ze swoją matką. Umawiają się właśnie na oglądanie domu rodzinnego, do którego on chce się przeprowadzić. Jeszcze rok temu wyglądało to zupełnie inaczej. To on postawił wtedy matce warunek, że jeśli nie zacznie szanować jego żony, przestaną się widywać, i rzeczywiście przez pół roku się nie widzieli. Potem teściowa wróciła odmieniona, życzliwa i pomocna. A teraz żona znowu ma wrażenie, że w ich małżeństwie są trzy osoby i że jej zdanie liczy się najmniej.

Konflikty z teściową to jeden z najczęstszych powodów, dla których pary przychodzą do nas na terapię. Rzadko jednak chodzi w nich wyłącznie o teściową. Zwykle chodzi o coś głębszego: o to, czy mąż i żona są dla siebie najważniejsi, czy może któreś z nich nadal należy przede wszystkim do rodziny, z której pochodzi.

Po czym poznać toksyczną teściową?

Różnice zdań z teściową są czymś zupełnie zwyczajnym, bo każda rodzina ma inne zwyczaje. Teściowa może mieć inne pomysły na wychowanie wnuków i może dawać rady, o które nikt nie prosił. To bywa męczące, ale jeszcze nie jest toksyczne.

O toksycznej relacji mówimy wtedy, gdy takie zachowania trwają latami i idą znacznie dalej. Teściowa poniża synową albo zięcia, krytykuje ich przy innych i decyduje o sprawach pary, nie pytając jej o zdanie. Na syna wpływa przez poczucie winy, a kiedy coś idzie nie po jej myśli, choruje albo się obraża. Czasem wprost nastawia go przeciwko żonie.

Bardzo charakterystyczne jest też lekceważenie granic. Teściowa przychodzi bez zapowiedzi, podważa decyzje, które rodzice podjęli w sprawie dzieci, i wtrąca się w to, na co para wydaje pieniądze.

Bywa też tak, że po okresie konfliktu teściowa nagle się zmienia i staje się miła i pomocna. Taka zmiana może być szczera, ale może też być sposobem na odzyskanie dawnego wpływu. Jak to odróżnić? Najprościej po tym, czy teściowa szanuje decyzje pary także wtedy, gdy się z nimi nie zgadza. Ten sam konflikt widziany oczami matki dorosłego syna opisujemy w artykule Co robić, gdy teściowej nie podoba się postępowanie synowej.

Dlaczego mąż ulega matce?

Niektórym matkom bardzo trudno pozwolić synowi dorosnąć. Najtrudniej jest wtedy, gdy syn przez lata był dla matki kimś więcej niż synem, na przykład jej powiernikiem po rozwodzie albo towarzyszem w czasie, gdy była samotna we własnym małżeństwie.

Kiedy taki syn zakłada własną rodzinę, matka przeżywa to jak stratę i czuje, że traci część siebie. Syn z kolei czuje się winny, że ją zostawia. Wtedy bardzo łatwo wraca do roli posłusznego dziecka, nawet jeśli wcześniej potrafił stanąć po stronie żony.

Ten mechanizm opisujemy w artykule Toksyczna miłość matki do syna i w tekście Dlaczego mój ukochany zawsze stoi po stronie matki. Szerzej piszemy o nim w rozdziale poradnika „Etapy związku: od zakochania do kryzysu” Nieprzecięta pępowina.

W historii z początku jest jedna ważna rzecz. Mężowi już raz udało się postawić matce granicę, a to znaczy, że potrafi być lojalny wobec żony. Skoro wrócił do dawnego układu, presja matki znów okazała się silniejsza, a para nie ustaliła wspólnych zasad, które by go przed nią chroniły.

Jak para może chronić swoje małżeństwo?

Młode małżeństwo ma jedno bardzo ważne zadanie: mąż i żona muszą stać się dla siebie ważniejsi niż rodziny, z których pochodzą. Nie oznacza to, że trzeba zerwać kontakt z rodzicami, bo ten kontakt nadal jest ważny. Oznacza natomiast, że to para decyduje, jak on wygląda.

W praktyce sprowadza się to do kilku prostych ustaleń: jak często widujemy się z rodzicami, kto decyduje o wychowaniu dzieci, o pieniądzach i o tym, gdzie mieszkamy. Odpowiedź na każde z tych pytań jest ta sama: decyduje para.

Z teściową najlepiej rozmawia jej własne dziecko, a partner powinien je w tym wyraźnie wspierać. Więcej o tym piszemy w artykule Stawianie granic rodzicom i teściom.

Ostrożnie trzeba też podchodzić do pomysłu, żeby zamieszkać razem z teściami, bo rzadko dobrze to służy małżeństwu. Piszemy o tym w artykule Mieszkanie z rodzicami niszczy nasz związek.

Ciekawie pokazuje to badanie, w którym przez ponad dwadzieścia lat obserwowano kilkaset amerykańskich małżeństw. Kiedy żona była bardzo blisko z rodzicami męża, ryzyko kryzysu w małżeństwie było nieco większe, a kiedy to mąż był blisko z rodzicami żony, ryzyko było mniejsze. Autorzy tłumaczyli to tym, że kobiety częściej odbierają zaangażowanie teściów jako wchodzenie w ich rolę. Badanie dotyczyło par amerykańskich, więc nie da się go przenieść wprost na nasze warunki, ale dobrze pokazuje, jak ważne są jasne granice wobec rodziny męża.

Co może zrobić żona, gdy mąż nie reaguje?

Najwięcej daje rozmowa o tym, co dzieje się w małżeństwie, bo rozmowa o tym, jaka jest jego matka, zwykle kończy się kłótnią. Porównajmy dwa zdania: „Czuję się pominięta, kiedy o naszym domu decydujesz z mamą” i „Twoja matka nami rządzi”. Pierwsze mąż jest w stanie usłyszeć, a drugie zmusza go do obrony matki. Pomaga też mówienie wprost o tym, czego żona potrzebuje, i wspólne ustalenie, które decyzje należą tylko do pary.

Czasem jednak rozmowy kończą się kłótnią albo mąż po prostu ich unika. Wtedy dobrym krokiem jest wspólna terapia. Terapeuta pomaga parze znowu się porozumieć i ustalić, jakie miejsce w życiu rodziny mają teściowie. Bywa, że relacja męża z matką wymaga osobnej pracy i wtedy terapeuta pary może zaproponować mu sesje indywidualne, które prowadzi inny terapeuta z naszego zespołu.

Kiedy szukać pomocy?

Terapia par pomaga szczególnie wtedy, gdy konflikt z teściową wraca mimo rozmów, gdy jedno z partnerów czuje się w małżeństwie samotne albo gdy para stoi przed ważną decyzją, na przykład o przeprowadzce do teściów. Prowadzimy terapię par online oraz terapię par i małżeństw w gabinecie w Warszawie. Sesja trwa 50 minut i zwykle odbywa się raz w tygodniu.

Najczęściej zadawane pytania

Jak rozpoznać toksyczną teściową?

Po tym, że przez długi czas poniża synową albo zięcia, podejmuje decyzje ponad głowami pary, wpływa na syna przez poczucie winy i lekceważy granice, które para ustaliła. Zwykłe różnice zdań i nieproszone rady nie są jeszcze toksyczną relacją.

Co zrobić, gdy teściowa wtrąca się w małżeństwo?

Ustalić z partnerem wspólne zasady kontaktu z rodzicami i przedstawić je razem. Z teściową najlepiej rozmawia jej własne dziecko, przy pełnym poparciu partnera.

Co zrobić, gdy mąż zawsze staje po stronie matki?

Rozmawiać z nim o tym, co dzieje się w małżeństwie, bez ocen jego matki, i wspólnie ustalić, które decyzje należą wyłącznie do pary. Gdy rozmowy się nie udają, pomaga terapia par.

Czy mieszkanie z teściami szkodzi małżeństwu?

Często tak, bo utrudnia parze ustalenie własnych zasad i granic. Jeśli wspólne mieszkanie jest konieczne, pomagają jasne ustalenia z góry: kto za co odpowiada i które sprawy należą tylko do pary.

Artykuł jest częścią cyklu powiązanego z poradnikiem „Niewidzialne klatki”.

Bibliografia

• Apter, T. (2009). What Do You Want from Me? Learning to Get Along with In-Laws. New York: W. W. Norton.
• Bowen, M. (1978). Family Therapy in Clinical Practice. New York: Jason Aronson.
• Orbuch, T. L. (2009). 5 Simple Steps to Take Your Marriage from Good to Great. New York: Delacorte Press.

Sensity

Sensity.pl to poradnia psychologiczna, której misją jest pomoc rodzinom w pokonywaniu kryzysów, ze szczególnym uwzględnieniem pracy z parami i małżeństwami, które znajdują się w sytuacji około rozwodowej. Sensity.pl nie mediuje rozwodów, zawsze walczymy o uratowanie związku i rodziny.

Umów online spotkanie z terapeutą