Część poradnika „Płonący dom. Poradnik Sensity o kryzysie w związku” · Moduł 4. Destrukcyjne tańce · część 17 z 28
W skrócie: Tyranią słabości nazywam sytuację, w której jedna osoba na każdą próbę trudnej rozmowy odpowiada płaczem albo nagłą dolegliwością i w ten sposób zamyka drugiej usta. Z zewnątrz wygląda na ofiarę, a jednak to jej stan rozstrzyga, o czym w związku wolno rozmawiać. Druga, z pozoru silniejsza strona staje się zakładnikiem własnego poczucia winy.
Czy przemoc zawsze jest głośna?
Przemoc kojarzy się z krzykiem i siłą, ale bezradność i łzy również mogą służyć kontroli. Przed taką kontrolą trudno się bronić, bo każdy sprzeciw wygląda na okrucieństwo. Gdy jedna osoba próbuje postawić granicę, druga odpowiada łzami albo atakiem paniki. Wtedy pierwsza wycofuje swoje pretensje, często słuszne, i zaczyna opiekować się drugą, a trudna rozmowa po raz kolejny się nie odbywa.
Susan Forward opisała takie zachowania w książce „Szantaż emocjonalny”. Według niej szantaż czerpie siłę ze strachu, poczucia obowiązku i poczucia winy, a z pierwszych liter tych słów po angielsku ułożyła skrót FOG, czyli mgła. Dobrze oddaje on stan osoby szantażowanej, która przestaje widzieć własne racje. Z czasem traci ona także prawo do złości, ponieważ każda próba jej okazania kończy się łzami drugiej strony i wyrzutami sumienia. Gniew tłumiony latami często odzywa się potem w ciele albo w obniżonym nastroju.
Jak odróżnić manipulację od prawdziwego cierpienia?
Płacz rzadko bywa manipulacją. Częściej wyraża przeciążenie, którego ktoś nie umie nazwać inaczej. W swojej pracy widzę, że osoba reagująca łzami prawie nigdy nie robi tego z wyrachowaniem. Nauczyła się, często jeszcze w dzieciństwie, że słabość chroni przed konfliktem, i sięga po nią bez namysłu.
Różnicę widać dopiero we wzorcu. Jeśli łzy za każdym razem kończą rozmowę, a temat, który boli jedną z osób, nigdy nie może zostać podjęty, para utknęła w układzie, z którego zwykle nie wychodzi o własnych siłach. Stephen Karpman opisał podobne zjawisko jako trójkąt dramatyczny, w którym ludzie krążą między rolami Ofiary, Ratownika i Prześladowcy. Osoba płacząca zajmuje w nim miejsce Ofiary, a jej partner Ratownika. Kiedy pewnego dnia partner wybucha gniewem zbieranym latami, role się odwracają, a trójkąt kręci się dalej.
Nazwanie tego układu nie jest wymierzone w osobę, która płacze. Osobie, która dotąd ustępowała, pozwala odzyskać głos, a osobie płaczącej daje szansę na inny sposób radzenia sobie z emocjami. Gdy układ jest głęboko zakorzeniony, para może skorzystać z Modelu 3 Perspektyw. Obok wspólnych sesji każde z partnerów pracuje wtedy indywidualnie z inną osobą z naszego zespołu, a wszystkie trzy procesy są ze sobą uzgadniane.
Pary, w których łzy albo bezradność jednego z partnerów decydują o tym, o czym wolno rozmawiać, mogą przyjrzeć się temu na wspólnej konsultacji. Spotykamy się w gabinecie w Warszawie i online.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać szantaż emocjonalny?
Po tym, że własne potrzeby i granice regularnie przegrywają z cudzym lękiem albo z zapowiedzią, że „coś się stanie”, a w tle zawsze pojawia się poczucie winy.
Co robić, gdy partnerka płacze przy każdej trudnej rozmowie?
Można okazać zrozumienie i zaproponować przerwę, a potem jednak wrócić do tematu.
Czy osoba, która wygląda na ofiarę, może kontrolować związek?
Tak. Bezradność bywa bardzo skuteczną formą kontroli, choć najczęściej nieświadomą.
Czytaj także: strona oferty terapii par (sekcja Model 3 Perspektyw) · psychoterapia indywidualna · część 4.4 (rodzic i dziecko)
O autorce
Marta Mauer-Włodarczak jest psychoterapeutką par i założycielką poradni Sensity. Z parami pracuje od 2006 roku, a w swojej pracy dużo uwagi poświęca rodzinom pochodzenia obojga partnerów i temu, jak dawne wzorce wracają w małżeństwie. Poradnik powstał na podstawie jej praktyki oraz doświadczeń zespołu psychoterapeutów Sensity, który od 2010 roku pomaga parom w gabinecie w Warszawie i online.
Bibliografia
- Forward, S., Frazier, D. (2007). Szantaż emocjonalny. Tłum. M. Trzebiatowska. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. (Wyd. oryg. Emotional Blackmail, 1997).
- Karpman, S. B. (1968). Fairy tales and script drama analysis. Transactional Analysis Bulletin, 7(26), 39–43.
Spis treści poradnika · część 17 z 28
