Część poradnika „Etapy związku: od zakochania do kryzysu” · Moduł 3. Pola bitewne codzienności · część 11 z 28
W skrócie: Pieniądze dają w związku poczucie bezpieczeństwa i wyznaczają układ sił między partnerami. Kontrolowanie drugiej osoby za ich pomocą jest formą przemocy, a ukryte długi wiele osób przeżywa podobnie jak zdradę. Drugim, mniej widocznym obszarem napięć jest niewidzialna praca pamiętania i planowania, która zwykle spoczywa na jednej osobie i utrzymuje ją w ciągłej czujności.
Dlaczego kłótnie o pieniądze są tak uporczywe?
Lauren Papp, Mark Cummings i Marcie Goeke-Morey poprosili małżonków, by przez kilkanaście dni zapisywali w dzienniczkach każdą domową kłótnię. Pieniądze nie okazały się najczęstszym tematem sporów. Kłótnie o nie były natomiast bardziej uporczywe od innych, bo częściej wracały i częściej pozostawały nierozstrzygnięte, choć małżonkowie częściej próbowali w nich szukać rozwiązania.
W gabinecie widzę, skąd bierze się ta uporczywość. Spór o wydatki prawie nigdy nie dotyczy samej kwoty. Za rachunkiem za nowy telefon kryje się pytanie, czy drugiej osobie można ufać i kto ma w domu ostatnie słowo, a jeszcze głębiej niepokój o to, czy rodzina poradzi sobie, gdy przyjdą kłopoty. Dopóki para kłóci się o liczby, ten głębszy spór pozostaje nietknięty.
Kiedy dbanie o budżet staje się kontrolą?
Wtedy, gdy jedna osoba trzyma rękę na koncie i wydziela drugiej poczucie bezpieczeństwa. Kieszonkowe dla dorosłego człowieka i obowiązek tłumaczenia się z każdego paragonu tworzą relację opartą na władzy i podległości. Osoba zależna finansowo żyje w stałym napięciu, nawet jeśli nikt nigdy nie podnosi na nią głosu.
Od czerwca 2023 roku polska ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej wprost obejmuje wykorzystywanie przewagi ekonomicznej, w tym ograniczanie lub odbieranie drugiej osobie dostępu do środków finansowych. Wiele osób dopiero w terapii po raz pierwszy słyszy, że to, czego doświadcza od lat, ma swoją nazwę.
Gdy pieniądze i domowe obowiązki stają się stałym źródłem napięcia, łatwiej spokojnie o nich rozmawiać w obecności osoby z zewnątrz. Spotykamy się w gabinecie w Warszawie i online.
Czy ukrywanie pieniędzy to zdrada?
Dla wielu osób tak. Odkrycie zatajonych długów albo ukrytego konta przeżywa się podobnie jak zdradę, a bywa tak również z regularnymi wydatkami, których nikt nie potrafił wyjaśnić. Pojawia się ta sama utrata zaufania i to samo poczucie, że grunt usunął się spod nóg. Badacze mówią w tym kontekście o niewierności finansowej. Emily Garbinsky ze współpracownikami opisują ją jako zachowanie finansowe, które partner najprawdopodobniej by potępił, połączone ze świadomym ukrywaniem go. Opracowali też skalę, która pozwala przewidzieć, kto jest bardziej skłonny do takich tajemnic.
Osobę zdradzoną finansowo zwykle najbardziej boli świadomość, że przez wiele miesięcy żyła w nieprawdziwym obrazie wspólnego życia, a sama strata schodzi na dalszy plan.
Czym jest niewidzialny etat?
Nawet gdy obowiązki fizyczne są w domu podzielone, zwykle jedna osoba, najczęściej kobieta, zarządza wszystkim w tle. Pamięta o szczepieniach i o tym, że kończy się płyn do naczyń. Socjolożka Allison Daminger przeprowadziła pogłębione wywiady z trzydziestoma pięcioma parami i podzieliła tę pracę na etapy: przewidywanie potrzeb, szukanie możliwych rozwiązań, podejmowanie decyzji i pilnowanie, czy sprawa została załatwiona. Żony wykonywały wyraźnie więcej pracy przy przewidywaniu i pilnowaniu, natomiast przy decyzjach udział obojga był podobny. Mąż może więc szczerze czuć, że uczestniczy we wszystkim, bo jest obecny przy decyzjach, podczas gdy cała praca przed nimi i po nich odbywa się poza jego polem widzenia.
Lucia Ciciolla i Suniya Luthar przebadały blisko czterysta matek żyjących w związkach. Prawie dziewięć na dziesięć z nich mówiło, że rodzinny kalendarz organizują wyłącznie one. Badane, które same odpowiadały za dobrostan dzieci, częściej opisywały poczucie pustki oraz niższe zadowolenie z życia i ze związku.
Dlatego ostrożnie podchodzę do zdania „przecież wystarczyło poprosić”. Proszenie i przypominanie również są pracą, i to taką, która męczy najbardziej. Przewlekłe czuwanie nad dziesiątkami otwartych spraw przypomina stan, który Bruce McEwen opisał jako obciążenie allostatyczne, czyli koszt, jaki organizm ponosi za długotrwałą mobilizację. To porównanie traktuję jako hipotezę, ponieważ badania nie zmierzyły bezpośrednio wpływu niewidzialnego etatu na zdrowie.
Najczęstsze pytania
Co to jest przemoc ekonomiczna?
To kontrolowanie drugiej osoby za pomocą pieniędzy, na przykład przez ograniczanie dostępu do nich, rozliczanie z każdego wydatku, uniemożliwianie pracy albo ukrywanie informacji o finansach. Polskie prawo zalicza ją do przemocy domowej. W sytuacji zagrożenia można zadzwonić na Niebieską Linię: 800 120 002, a w razie bezpośredniego niebezpieczeństwa pod numer 112.
Czym jest mental load?
To niewidzialna praca planowania i pamiętania o sprawach domu, połączona z pilnowaniem, żeby zostały załatwione. Zwykle nikt jej nie zauważa, choć obciąża bardziej niż wiele czynności fizycznych.
Jak rozmawiać o pieniądzach w związku?
Najlepiej w spokojnej chwili i przy pełnej jawności po obu stronach. Dobrze wracać do tej rozmowy regularnie i ustalić, co jest wspólne, a co osobne. Para powinna też wiedzieć, w jaki sposób podejmuje większe decyzje finansowe.
Czytaj także: strona oferty terapii par · psychoterapia indywidualna · część 3.1 „Iluzja partnerstwa 50/50” · część 3.2 „Zamienione role”
O autorce
Marta Mauer-Włodarczak jest psychoterapeutką par i założycielką poradni Sensity. Z parami pracuje od 2006 roku, a w swojej pracy dużo uwagi poświęca rodzinom pochodzenia obojga partnerów i temu, jak dawne wzorce wracają w małżeństwie. Poradnik powstał na podstawie jej praktyki oraz doświadczeń zespołu psychoterapeutów Sensity, który od 2010 roku pomaga parom w gabinecie w Warszawie i online.
Bibliografia
- Papp, L. M., Cummings, E. M., Goeke-Morey, M. C. (2009). For richer, for poorer: Money as a topic of marital conflict in the home. Family Relations, 58(1), 91–103.
- Garbinsky, E. N., Gladstone, J. J., Nikolova, H., Olson, J. G. (2020). Love, lies, and money: Financial infidelity in romantic relationships. Journal of Consumer Research, 47(1), 1–24.
- Daminger, A. (2019). The cognitive dimension of household labor. American Sociological Review, 84(4), 609–633.
- Ciciolla, L., Luthar, S. S. (2019). Invisible household labor and ramifications for adjustment: Mothers as captains of households. Sex Roles, 81(7–8), 467–486.
- McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3), 171–179.
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (zmiany wprowadzone ustawą z dnia 9 marca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 535, obowiązujące od 22 czerwca 2023 r.).
Spis treści poradnika · część 11 z 28
