Część poradnika „Płonący dom. Poradnik Sensity o kryzysie w związku” · Moduł 5. Ciało i intymność · część 19 z 28
Seksualność rzadko psuje się sama. To, co dzieje się w sypialni, i to, czego w niej brakuje, zwykle zaczyna się wcześniej, w codziennym życiu pary. Dlatego intymność traktuję jako jeden z najczulszych wskaźników stanu związku. Często wcześniej niż rozmowa pokazuje, ile jest między partnerami zaufania, a ile cichej urazy.
W skrócie: Brak ochoty na seks rzadko oznacza, że wygasła miłość. W stałym związku pożądanie pojawia się u wielu osób dopiero w odpowiedzi na czułość i odprężenie. Badacze opisują je za pomocą obrazu samochodu, w którym działają dwa pedały, gaz i hamulec. Kiedy przeważają hamulce, na przykład zmęczenie albo niewypowiedziany żal, dodawanie gazu niewiele zmienia, dlatego najpierw szukamy tego, co hamuje.
Dlaczego po narodzinach dziecka dotyk partnera bywa nie do zniesienia?
Pierwsze lata z małym dzieckiem należą dla intymności pary do najtrudniejszych, a samo zmęczenie nie wyjaśnia wszystkiego. Wiele matek opisuje stan, który po angielsku potocznie nazywa się „touched out”, czyli przesycenie dotykiem. Określenie wzięło się z rozmów samych rodziców i z codziennej praktyki klinicznej. Rzetelnych badań naukowych nad tym zjawiskiem jeszcze nie ma, choć w gabinecie słyszę o nim często.
Ciało młodej matki przez kilkanaście godzin na dobę karmi i uspokaja dziecko. Kiedy wieczorem mąż kładzie dłoń na jej ramieniu, zwykle chce okazać czułość. Ona odbiera ten gest jako kolejny dotyk ponad miarę, więc sztywnieje i najchętniej by się odsunęła, bo potrzebuje, żeby choć przez chwilę jej ciało należało tylko do niej.
Jeśli para nie rozumie, co się z nią dzieje, partnerzy łatwo się wtedy ranią. On czuje się odrzucony jako mężczyzna, a ona osaczona i winna. Często już samo nazwanie tego stanu przynosi obojgu ulgę, bo przeciążenie przestaje wyglądać jak koniec uczucia.
Skąd się bierze pożądanie, które nie pojawia się „samo”?
Wiele osób wierzy, że ochota na seks powinna przychodzić sama, bez żadnego przygotowania. W pierwszych miesiącach związku tak bywa, ale z czasem zwykle się to zmienia. Kanadyjska lekarka i badaczka seksualności Rosemary Basson zaproponowała w 2000 roku model, który dobrze opisuje ten późniejszy okres. Według niej w długich związkach pożądanie nierzadko pojawia się dopiero w trakcie bliskości. Na początku wystarcza gotowość, czyli życzliwa otwartość na kontakt, a gdy ciało dostaje czułość i czas, budzi się podniecenie i dopiero za nim przychodzi chęć.
Emily Nagoski spopularyzowała ten opis w książce „Ona ma siłę” i nazwała go pożądaniem responsywnym, czyli takim, które odpowiada na bodziec. Pacjentom mówię wprost, że seksualność działająca w ten sposób jest w pełni prawidłowa. Trudność pojawia się wtedy, gdy jedno z partnerów czeka na spontaniczną ochotę, która w tym trybie po prostu nie przychodzi, i jej brak bierze za dowód, że coś się skończyło.
Kiedy w związku brakuje bliskości fizycznej, a każda rozmowa o tym kończy się napięciem, łatwiej podjąć ją z kimś z zewnątrz. Spotykamy się w gabinecie w Warszawie i online.
Co naciska na hamulec?
Pod koniec lat dziewięćdziesiątych John Bancroft i Erick Janssen z Instytutu Kinseya opisali model podwójnej kontroli. Reakcja seksualna zależy w nim od dwóch względnie niezależnych układów, z których jeden pobudza, a drugi hamuje. Nagoski porównała je do gazu i hamulca w samochodzie. Gaz reaguje na wszystko, co kojarzy się z podnieceniem, a hamulec na to, co mózg w danej chwili uznaje za powód, żeby się wstrzymać, od stosu rachunków na stole po poczucie, że jest się ocenianym.
Każdy człowiek ma inną wrażliwość obu pedałów, a u tej samej osoby zmienia się ona razem z sytuacją. W długich związkach rzadko widzę brak gazu. Znacznie częściej przybyło hamulców, takich jak uraza po kłótni sprzed tygodnia albo zmywarka, którą od lat rozładowuje ta sama osoba. Kiedy jedno z partnerów zaczyna wtedy mocniej naciskać na drugie, zwykle uruchamia kolejny hamulec, bo presja sama w sobie hamuje. Więcej daje wspólne szukanie tego, co blokuje, i cierpliwe usuwanie przeszkód jednej po drugiej.
Najczęstsze pytania
Czy brak seksu w związku to powód do terapii par?
Tak, zwłaszcza gdy jedno z partnerów z tego powodu cierpi, a każda rozmowa o tym kończy się kłótnią albo milczeniem. Najpierw dobrze jednak sprawdzić u lekarza, czy spadek ochoty nie ma przyczyny zdrowotnej, na przykład hormonalnej albo związanej z przyjmowanymi lekami.
Kiedy po porodzie wraca ochota na seks?
To zależy przede wszystkim od tego, ile młoda matka śpi i na jaką pomoc przy dziecku może liczyć. W mojej pracy widzę, że ważniejsze od kalendarza jest to, czy czuje się w związku bezpieczna i odciążona.
Co zrobić, gdy partnerzy mają różne potrzeby seksualne?
Rozmawiać o nich bez presji i oskarżeń, a przede wszystkim szukać tego, co u każdego z partnerów działa jak hamulec. Jeśli trudność trwa długo, pomaga terapia par, a czasem także konsultacja seksuologiczna.
Czytaj także: strona oferty terapii par · część 4.4 (zastygnięcie) · część 5.2 (ciało mówi „nie”)
O autorce
Marta Mauer-Włodarczak jest psychoterapeutką par i założycielką poradni Sensity. Z parami pracuje od 2006 roku, a w swojej pracy dużo uwagi poświęca rodzinom pochodzenia obojga partnerów i temu, jak dawne wzorce wracają w małżeństwie. Poradnik powstał na podstawie jej praktyki oraz doświadczeń zespołu psychoterapeutów Sensity, który od 2010 roku pomaga parom w gabinecie w Warszawie i online.
Bibliografia
- Basson, R. (2000). The female sexual response: A different model. Journal of Sex & Marital Therapy, 26(1), 51–65.
- Bancroft, J., Janssen, E. (2000). The dual control model of male sexual response: A theoretical approach to centrally mediated erectile dysfunction. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 24(5), 571–579.
- Bancroft, J., Graham, C. A., Janssen, E., Sanders, S. A. (2009). The dual control model: Current status and future directions. Journal of Sex Research, 46(2–3), 121–142.
- Nagoski, E. (2016). Ona ma siłę. Zaskakujący poradnik seksualności kobiet. Tłum. K. Świątoniowska. Warszawa: Buchmann. (Wyd. oryg. Come as You Are, 2015).
Spis treści poradnika · część 19 z 28
