Toksyczna zazdrość - po czym ją rozpoznać?

Toksyczna zazdrość – po czym ją rozpoznać?

Zdrowa zazdrość jest potrzebna w każdym związku. Jednak kiedy zaczyna dominować i staje się toksyczna dla partnerów, niszczyć miłości. Po czym rozpoznać toksyczną zazdrość? Czy nad chorobliwą zazdrością można zapanować? Odpowiedź znajdziesz w dalszej części artykułu.

Zazdrość w miłości – co się pod nią kryje?

Pamiętacie słowa piosenki, którą śpiewała Violetta Villas? „Nie ma miłości bez zazdrości i nie ma zazdrości bez miłości”. Słownik psychologiczny definiuje zazdrość jako złożony stan emocjonalny, charakteryzujący się obawą, że zostanie się pozbawionym tego, na czym nam zależy. Zazdrość to uczucie strachu, że ukochana osoba może od nas odejść. Zazdrość w miłości wynika często z niskiej i nieadekwatnej oceny siebie jako partnera oraz z faktu, że bazą dla naszej samooceny staje się tylko i wyłącznie opinia partnera.

Im bardziej nie wyobrażamy sobie życia bez ukochanej osoby, tym bardziej ją idealizujemy i mamy tendencje do zazdrości. W bliskich relacjach obowiązuje zasada wyłączności, która polega na przekonaniu, że niektóre zachowania i działania są zarezerwowane tylko partnerowi, np. jedynie z partnerem odpoczywamy, tylko jemu się zwierzamy. Zasadą wyłączności zazwyczaj objęty jest także seks. Im szerszy zakres wyłączności, tym większe ryzyko pojawiania się zazdrości.

Kobiety i mężczyźni – czy reagują w ten sam sposób na zdradę?

Płeć różnicuje doświadczanie zazdrości i sposób reakcji na zdradę partnera. Kobiety silniej reagują na zdradę emocjonalną, są bardziej zazdrosne o uwagę i czas poświęcony rywalce. Natomiast mężczyźni są bardziej wrażliwi na punkcie zdrad seksualnych. Kobiety i mężczyźni inaczej przeżywają zazdrość i inaczej na nią reagują. Kobieta bardziej rozmyśla o motywacji działań partnera i próbuje uzasadnić zdradę potrzebami seksualnymi mężczyzny oraz atrakcyjnością konkurentki. Mężczyzna natomiast szuka przyczyn zainteresowania partnerki rywalem w potrzebie uwagi i docenienia jej.

Kobieca zazdrość idzie w parze ze smutkiem i depresją, a mężczyzna częściej reaguje na zazdrość agresją i gniewem. Kobiety wykazują też tendencję do celowego wzbudzenia zazdrości u ukochanego, by uzyskać korzyści, np. w postaci większej uwagi.

Toksyczna zazdrość w związku – po czym ją rozpoznać?

Chorobliwa zazdrość manifestuje się w postaci ciągłych podejrzeń o zdrady, sprawdzania działań partnera i obarczania go winą za niską jakość związku. Na bazie obsesyjnej zazdrości może rodzić się depresja, a w skrajnych przypadkach prowadzi to do samobójstwa lub morderstwa w afekcie.

Ludzie obsesyjnie zazdrośni nie są w stanie racjonalnie myśleć, często nadużywają alkoholu, co tylko zwiększa strach przed zdradą i prowadzi do zachowań destrukcyjnych, np. wybuchów zazdrości, rękoczynów, a w konsekwencji do rozpadu związku.

Rodzaje chorobliwej zazdrości

W psychologii wyróżnia się kilka rodzajów chorobliwej zazdrości: anankastyczną, paranoiczną, a także zespoły: Otella, Leontesa i Clerambaulta.

Zazdrość anankastyczna

Powiązana jest z nerwicą natręctw i objawia się obsesyjnymi myślami o potencjalnej zdradzie partnera. Osobę owładniętą tym typem zazdrości często nękają też wizualizacje partnera w kontakcie intymnym z innym człowiekiem, które tworzy we własnym umyśle.

Zazdrość paranoiczna

Częściej występuje u mężczyzn i charakteryzuje się nagłą, pojawiającą się bez konkretnych przyczyn obsesją na temat rzekomej niewierności partnerki. Objawy takiej zazdrości to najczęściej zdecydowana nadwrażliwość, podejrzliwość, defetyzm, szukanie podstępu oraz skrzywiony obraz rzeczywistości. Zazdrość paranoiczna często dotyka osób, które nie zdołały zbudować prawidłowego obrazu samego siebie w domu rodzinnym.

Zespół Otella

Inaczej nazywany obłędem alkoholowym, pojawia się u osób silnie uzależnionych od alkoholu. Objawia się obsesyjnymi podejrzeniami o niewierność partnera, śledzeniem oraz, w późniejszym stadium, agresją względem partnera, która może doprowadzić do tragedii. Zespół Otella jest trudny do wyleczenia i wymaga terapii psychologicznej.

Zespół Leontesa

To schorzenie dość specyficzne, które polega na odczuwaniu zazdrości wobec ciężarnej partnerki. Często zazdrość ta obejmuje nawet jej przeszłość seksualną oraz niedowierzanie faktowi, że jest się ojcem dziecka. Zespół ten może być powodowany lękiem przed ojcostwem i odrzuceniem przez partnerkę, która zajmie się budowaniem relacji z noworodkiem, podczas gdy mężczyzna zostanie „odstawiony” na dalszy plan. W ramach mechanizmu obronnego, aby uniknąć rozczarowania, sam dokonuje patologizacji swojej relacji z partnerką.

Zespół Clerambaulta

To przypadłość częściej spotykana u kobiet niż u mężczyzn. Polega na występowaniu w związku trzech faz, z których pierwsza objawia się pełnym optymizmu spojrzeniem na związek oraz odczuwaniem zakochania i euforii przez osobę dotkniętą zespołem.

W fazie drugiej, nagle, bez wyraźnego powodu, spojrzenie na ukochaną osobę zaczyna stawać się pesymistyczne, chory odczuwa w stosunku do partnera niechęć, silną zazdrość, staje się też podejrzliwy i nieufny, a relacja między dwojgiem ludzi zaczyna się stopniowo patologizować.

W fazie ostatniej związek dochodzi do momentu całkowitej degeneracji, podczas którego owładnięta chorobliwą zazdrością osoba pragnie „wymierzać sprawiedliwość” potencjalnemu zdrajcy i w ten sposób często przejawia wobec drugiej połowy przemoc.

Jakie działania podejmuje chorobliwie zazdrosna osoba?

Zazdrość o partnera podpowiada człowiekowi różne strategie działania. Zazdrosna osoba posądza partnera o liczne zdrady, inwigiluje go, sprawdza połączenia telefoniczne, kontroluje wyjścia z domu.

Chorobliwej zazdrości często towarzyszy również sprawowanie nadmiernej kontroli i ograniczanie wolności drugiej osoby w związku. Człowiek z taką przypadłością może więc sprawdzać wiadomości SMS oraz maile otrzymywane i wysyłane przez partnera. Podsłuchuje również prowadzone przez niego rozmowy – w tym celu może się posunąć nawet do zakładania podsłuchów czy ukrytych kamer. W tajemnicy przed partnerem wchodzi także na jego konta w serwisach społecznościowych oraz przegląda zapis rozmów za pośrednictwem internetowych komunikatorów.

Człowiek chorobliwie zazdrosny może robić bliskiej osobie wyrzuty, jeżeli ta poświęca swój czas komuś innemu np. swoim przyjaciołom czy rodzinie. Od razu podejrzewa zdradę i czuje się mniej ważny. Podobne obawy wzbudza sytuacja, kiedy partner nie wraca na czas z pracy. W głowie pojawia się wtedy tylko jedna myśl – pewnie pojechał do swojej kochanki. Dzwoni więc do pracy, aby się dowiedzieć, czy aby na pewno spóźnia się z powodu nadgodzin. W skrajnych przypadkach zazdrosna osoba próbuje całkowicie ograniczyć wolność swojego partnera. Nie pozwala mu wychodzić z domu, udać się samemu na spacer, spotkać się z przyjaciółmi czy w innym sposób spędzić wolny czas. Wymaga, aby spędzał z nią dosłownie każdą wolną chwilę. Próbuje to w agresywny sposób wymusić, stosując szantaże, manipulacje oraz próbując wzbudzić poczucie winy. Związek z człowiekiem chorobliwie zazdrosnym staje się zatem całkowicie pozbawiony wolności i autonomii.

W skrajnych przypadkach zatrudnia detektywów, którym płaci za śledzenie wybranka serca. Sprawdza bieliznę, garderobę, robi z ukrycia zdjęcia. Urojenia zazdrości nie podlegają racjonalnej weryfikacji – osobie chorej nie da się wytłumaczyć, że jest w błędzie. Zazdrość rujnuje życie zarówno zazdrośnikowi, jak i jego partnerowi. Dręczony partner, wcześniej czy później odejdzie.

Człowiek chorobliwie zazdrosny panicznie boi się samotności i chce, aby partner wypełniał jego wewnętrzną pustkę. Swoją wartość uzależnia od tego, czy jest akceptowany, chwalony czy podziwiany. Ma także tendencję do porównywania się z innymi – zwłaszcza z osobami tej samej płci. Żyje w przekonaniu, że im nie dorównuje.

Psychoterapia toksycznej zazdrości

Jeśli czujesz, że nadmiarowa zazdrość jest twoim problemem, nie odkładaj rozwiązania na później. Zdarza się, że działa na zasadzie samospełniającego się proroctwa i doprowadza do tego, czemu chcesz zapobiec. Poszukaj pomocy u profesjonalisty i zgłoś się do psychologa lub psychoterapeuty.

Nad chorobliwą zazdrością można zapanować. Trzeba tylko znaleźć, zrozumieć i umiejętnie rozpracować jej przyczynę.

Masz problem z chorobliwą zazdrością? Pomożemy Ci nad tym zapanować!

Małgorzata Czyżewska - psycholog, psychoterapeuta
Psycholog, psychoterapeuta – prowadzi terapię indywidualną osób dorosłych i młodzieży. Specjalizuje się w pomocy pacjentom zmagającym się z zaburzeniami nastroju, problemami lękowymi, poczuciem wypalenia, zagubienia i pustki. Czytaj więcej…
0 komentarzy:

Dodaj komentarz

Chcesz się przyłączyć do dyskusji?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *