Agresja słowna w związku - co robić, kiedy granica została przekroczona?

Agresja słowna w związku – co robić, kiedy granica została przekroczona?

Zastanawiacie się zapewne, cóż to jest agresja słowna? Czy agresja jest tylko efektem złego charakteru jej sprawcy? Jak rozpoznać agresję słowną?

Jestem kobietą, więc ten artykuł napiszę z perspektywy kobiety. Pamiętajmy jednak, że także kobieta może być słownym agresorem.

Kiedy mamy do czynienia z agresją słowną w związku?

Czy z ust partnera słyszysz krytyczne uwagi? Próbuje ci wmówić słowa i zachowania, które nie miały miejsca? Czy gdy tylko próbujesz protestować, obarcza cię winą za swoje zdenerwowanie lub lekceważy twoje odczucia, mówiąc np.: „jesteś przewrażliwiona”, „przesadzasz”, „nic takiego nie powiedziałem”. Jeśli powyższe sytuacje odzwierciedlają to, co dzieje się w twoim związku, masz pewność, że masz u swego boku słownego agresora.

Słowny agresor dąży do przejęcia władzy nad drugą osobą. Jego działania zmierzają w kierunku zdominowania partnera i sprawowania nad nim kontroli. Poprzez krytykę, oskarżenia, lekceważenie czy rozkazywanie, dzień po dniu umniejszana jest wartość i samoocena partnerki. Słowa ranią tym bardziej, że pochodzą od osoby, która powinna okazywać miłość, darzyć akceptacją i szacunkiem.

Co jest podłożem agresji słownej?

O agresji słownej pisała Patricia Evans w swojej książce „Toksyczne słowa – słowna agresja w związkach”: „Zjawisko słownej agresji jest w pewnym sensie częścią naszej kultury. Dominacja, wymuszanie uległości, umniejszanie cudzych osiągnięć i zawyżanie własnych, dławienie oporu, manipulacja, krytyka, stosowanie nacisku i zastraszanie, to akceptowane przez wielu reguły gry. Kiedy za sprawą jednego z partnerów zaczynają one obowiązywać w związku, zaś agresywny partner wypiera się ich stosowania, jedynym efektem może być chaos”.

Agresja słowna ma swój początek w toksycznej metodzie wychowania dziecka

W jednostkowym wymiarze słowna agresja ma swoje źródło w toksycznej metodzie wychowania i kształcenia dziecka. Kontrola zachowań dziecka polega na nadużywaniu władzy nad nim, a to wyjątkowo boleśnie odbija się na jego psychice. Jeżeli dorastające dziecko nie upora się z tymi bolesnymi doświadczeniami, jako dorosły człowiek również będzie nadużywać władzy. W rezultacie stworzy toksyczne związki z innymi ludźmi.

Jeśli sprawca przemocy wychowywał się w rodzinie, w której panowała władza nad innymi i dominacja, a co za tym idzie, także słowna agresja, jego uczucia rzadko spotykały się z akceptacją i zrozumieniem. Nie mając wsparcia i współczucia, dochodził do wniosku, że wszystko jest w porządku i nie powinien odczuwać żadnego bólu. Automatycznie przestał dopuszczać do siebie bolesne uczucia. Z czasem przywykł do tej sytuacji i zaczął się wzorować na swoich prześladowcach z dzieciństwa. Agresywni partnerzy dążą do władzy nad innymi, ponieważ czują się bezradni. Agresywny partner uzewnętrznia swoje tłumione uczucia, traktując innych tak, jak sam był traktowany w dzieciństwie.

Agresja jawna i ukryta

Agresja słowna może być jawna (wybuchy złości, wyzwiska, oskarżenia) i dzięki temu łatwiejsza do zdiagnozowania, ale może być też ukryta. Przykładem zamaskowanej agresji jest komunikat partnera: „Nie wiem, o czym mówisz”, podczas gdy w rzeczywistości partner doskonale wie, o co chodzi.

Warto pamiętać, że agresja słowna opiera się często na sprzecznych komunikatach wysyłanych przez agresora, np. miesza on partnerkę z błotem, by za chwilę zapewnić, że ją bezgranicznie kocha albo twierdzi, że jest zdystansowany, podczas gdy doprowadzają go do wściekłości drobiazgi dnia codziennego. Wprowadza to zamęt w głowie partnerki, która nie wie, czy ma bardziej wierzyć słownym deklaracjom partnera czy też jego faktycznym zachowaniom.

Jaką strategię powinna obrać ofiara słownego napastnika?

Odejść, wyznaczyć nieprzekraczalne granice? Nie ma jednej uniwersalnej recepty. Pewne jest natomiast, że raniące słowa nie są wynikiem sprowokowania przez partnerkę. To nie ona jest przyczyną wybuchu, a jedynie próbą odreagowania, rozładowania napięcia. Tu nie ma mowy o jakiejkolwiek „winie” na zasadzie: „gdybym tylko bardziej się starała”, „gdybym była bardziej: kochająca, kobieca, atrakcyjna, zadbana, oczytana, inteligentna, wykształcona, przewidująca”.

Aby wyzwolić się spod destrukcyjnego wpływu słownego napastnika, trzeba zrozumieć, że nie istnieją jakiekolwiek wyznaczniki lub standardy zachowań, które uchronią przed kolejnymi słownymi razami. Chodzenie wokół partnera na palcach, unikanie wszelkich drażliwych tematów, ustępowanie na każdym możliwym kroku, rezygnacja z własnego zdania i potrzeb, to wszystko może być zapalnikiem do kolejnego ataku. Mężczyzna potraktuje bowiem starania partnerki jako przejaw zamachu na jego pozycję w związku, próbę zdominowania go.

Według książki „Toksyczne słowa – słowna agresja w związkach”: „Ofiara słownej agresji może mieć trudności z rozpoznaniem faktycznego stanu rzeczy, ponieważ nauczono ją wątpić w swoje odczucia.” Jeśli na przykład kobieta czuje się zraniona lub zdenerwowana czymś, co powiedział partner i wyraża swoje uczucia, mówiąc: „Zabolało mnie to, co powiedziałeś”, on lekceważy je i zbywa słowami: „Nie wiem, o co ci chodzi. Jesteś przewrażliwiona”. Kobieta zaczyna wówczas wątpić w swoją intuicję.

Ofiara słownej agresji zaczyna wierzyć, że nie powinna czuć się zraniona, chociaż tak właśnie się czuje, i że sama ponosi za to, co się stało odpowiedzialność. Typowa ofiara słownej agresji daje wiarę zarzutom partnera, co w rezultacie daje coraz głębszą frustrację i zdezorientowanie. Nie mogąc rozeznać się w swojej sytuacji, czuje się niepełnowartościowa.

Rozpoznanie słownej agresji może być trudne z wielu powodów. Najczęściej przejawy słownej agresji pozostają w ukryciu. Ich świadkiem jest zazwyczaj jedynie ofiara agresji. Słowna agresja nasila się z czasem. Jej ofiara przyzwyczaja się i oswaja z nią. Słowna agresja nieprzerwanie dyskredytuje odczucia ofiary.

Rodzaje słownej agresji

Kwestionowanie słów, podważanie opinii, zaprzeczanie

Agresor podważa wszelkie poglądy partnerki. Stale udowadnia, że nie ma ona racji bez względu na to, jaki sam ma rzeczywisty pogląd w danej sprawie. Każdą opinię partnerki traktuje bowiem w kategorii dominacji, próby zawalczenia o niezależność i objęcie władzy w związku. Stała negacja i podważanie opinii powoduje, że kobieta zaczyna wątpić w siebie, swoją wiedzę, kompetencje, umiejętności.

Lekceważenie

Słowny napastnik bagatelizuje wszelkie odczucia partnerki. Trywializacja emocji przenosi się także na umniejszanie osiągnięć w pracy, problemów, zainteresowań. Partnerka po pewnym czasie zaczyna sama się zastanawiać nad zasadnością własnych odczuć. Może rzeczywiście przesadza? Może coś z nią jednak jest nie tak?

Upokarzające żarty, sarkastyczne uwagi

To słowne szpile raniące do żywego. Godzą w intelekt, poczucie wartości, kobiecość. Mogą to być prymitywne dowcipy, ale także anegdoty „z odnośnikiem” i kłamstwa na temat partnerki (wytykające jej błędy i słabe strony).

Oskarżanie, osądzanie i krytykowanie

Partner obwinia kobietę niemal o wszystko. To ona jest źródłem jego niepowodzeń czy też problemów, jakie sprawiają dzieci. Wychodzi na to, że ofiara agresji słownej ponosi odpowiedzialność nawet za sprawy, które nie zależą od nikogo.

Rozkazywanie

„Wychodzimy”, „Pospiesz się”, „Załóż coś innego”. Rozkazy umniejszają wartość kobiety i poniżaj. Mają podkreślić jej niższą pozycję, sprowadzić do roli osoby podległej, wykonującej polecenia.

Wycofywanie się

„Nic się nie dzieje”, „Wszystko w porządku”, „I tak tego nie zrozumiesz”, „To nie są tematy dla ciebie”. Partner nie dzieli się z kobietą swoimi myślami, emocjami, odczuciami. Jest chłodny i obojętny, przez cały czas buduje emocjonalny mur. Kobieta czuje się odrzucona, osamotniona i zagubiona.

Jak obronić się przed agresorem?

Być może rozpoznałaś niektóre z powyższych uczuć i przeżyć. Miej na uwadze, że nikt poza tobą nie doświadcza skutków agresji i zazwyczaj nikt oprócz ciebie nie potrafi rozpoznać jej przejawów. Musisz sama stanąć do walki ze słowną agresją. W zmierzeniu się z tym problemem może pomóc ci psychoterapeuta, który wesprze cię w odkrywaniu i umacnianiu wewnętrznej siły oraz dokonaniu zmiany.

Przemoc to problem, który nie dotyczy wyłącznie fizyczności. Przemoc słowna jest często początkiem innych form agresji w związku. Zanim osoba, która doświadcza przemocy słownej zareaguje lub zgłosi się po pomoc mija długi czas. Bywa, że ofiary w ogóle nie reagują. Badania przeprowadzone w 2017 r. pokazują, że 49% osób uważa, że ofiara akceptuje swoją sytuację. Jak pokazują dane problem dotyczy głównie kobiet. Oficjalne statystyki policyjne mówią, że w Polsce co roku ok. 90 tyś. kobiet doświadcza przemocy domowej. Zaznaczyć należy, że są to dane uwzględniające tylko osoby, które zgłosiły zdarzenie. W rzeczywistości liczba osób dotkniętych przemocą domową może sięgać nawet 800 tyś.

Agresja słowna jest formą komunikacji mającą na celu zranienie drugiej osoby. Osoba, która wywołuje ostre komunikaty często dąży do przejęcia władzy nad innym człowiekiem. Agresja słowna współwystępuje często z innego rodzaju patologiami, takimi jak: przemoc fizyczna, nadużywanie alkoholu, czy też braku empatii.

Warto reagować na agresję słowną. Reakcja na przemoc werbalną powinna być w chwili, kiedy partner wyraża się w sposób agresywny. Taki komunikat należy wyrazić w sposób spokojny, lecz stanowczy, utrzymując z partnerem kontakt wzrokowy.

Bardzo często osoby o niskim poczuciu wartości i niewykształtowanej asertywności nie radzą sobie ze stawianiem granic w związku, w tym z pozwoleniem na agresję słowną. Zachęcam, aby udać się po pomoc do psychologa lub psychoterapeuty.

Potrzebujesz pomocy psychoterapeuty? Poznaj nasz zespół!

Małgorzata Czyżewska - psycholog, psychoterapeuta
Psycholog, psychoterapeuta – prowadzi terapię indywidualną osób dorosłych i młodzieży. Specjalizuje się w pomocy pacjentom zmagającym się z zaburzeniami nastroju, problemami lękowymi, poczuciem wypalenia, zagubienia i pustki. Czytaj więcej…
0 komentarzy:

Dodaj komentarz

Chcesz się przyłączyć do dyskusji?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *